„Ég er mjög sjálflægur, það er helsti gallinn við mig“

„Þetta er gott fyrir geðheilsuna, að vasast í öllu sem fylgir því að vera með sauðfé, það er engin spurning, en kindur geta líka alveg farið með geðslagið í manni. Ég hef þurft að fara í þrjóskukeppni við sumar þeirra, sú glíma getur tekið á,’“ segir Sigurbjörn Árni Arngrímsson, landsfrægur íþróttalýsandi, skólameistari á Laugum í Reykjadal og sauðfjárbóndi í Álftagerði III í Mývatnssveit.

Búskapinn stundar Sigurbjörn Árni í hjáverkum og í félagi með konu sinni, Gunnhildi Hinriksdóttur, og bróður sínum, Þórhalli Geir, eða Gilla, eins og hann er kallaður. Gilli var að störfum í fjárhúsinu þegar blaðamann bar að garði, en skömmu síðar kom Sigurbjörn ríðandi í hlað ásamt börnum sínum, Arneyju, Hinriki og Guðmundi ,og tengdadótturinni, Guðrúnu. Var þó nokkur ferð á mannskapnum.

„Þessi hestur hefur verið lítið hreyfður svo hann var spenntur og viljugur, snerti vart jörðina,“ segir Sigurbjörn um reiðskjótann sem hann sat, Mánastein. Vel viðraði til útreiða í vorblíðunni og sauðburður langt kominn þegar Sigurbjörn var sóttur heim, aðeins níu óbornar af rúmlega hundrað kindum og vika eftir af maímánuði.

„Ég svampaði snemma og valdi sæðingahrúta með riðuverndandi gen, en sum þeirra lamba voru mjög stór við burð og sex lömb náðust ekki lifandi vegna stærðar. Hrúturinn Skörðungur var sérstaklega erfiður, eitt lambið undan honum var 5,8 kíló við burð, það gengur illa fyrir gemling að bera slíku lambi, ég ætlaði aldrei að ná því út og það lifði ekki af. Sama má segja um einlembing hjá fimm vetra kind, við náðum honum ekki lifandi. Ég fékk tvílembinga undan Skörðungi sem voru fjögur og hálft kíló hvor, en það slapp og þeir eru skemmtilega móbotnóttir, með T137 á öðru geninu,“ segir Sigurbjörn og bætir við að kynjahalli hafi verið mikill þetta vorið í lambahópnum.

„Af þrjátíu og einu sæðingalambi fengum við tuttugu og fimm hrúta en aðeins sex gimbrar. Það gera áttatíu prósent hrúta, en í lambahjörðinni allri eru yfir sextíu prósent hrútar, við höfum fengið aðeins 58 gimbralömb af þeim 152 lömbum sem komin eru.“

Þá gat ég ekki barið alla áfram

Sigurbjörn, Gunnhildur og Gilli tóku við sauðfjárbúskapnum þegar faðir Sigurbjörns og Gilla lést árið 2020. Sigurbjörn er fljótur til svars þegar hann er spurður að því hvernig samvinnan gangi, hvort hún sé átakalaus.

„Nei, nei, þetta er ekki átakalaust. Ég er frekastur og Gunnhildur gerir það sem henni sýnist, burtséð frá því hvað ég segi. Hún er miklu harðari en ég í því að lóga, ég hef stundum komið gimbrum undan sem ég tími ekki að farga vegna litarins. Svo hleypur Gilli í kringum þetta og sér um daglega hirðingu á veturna, en vinnur að öðru leyti í sundlauginni á Laugum. Hann er ofboðslega flinkur vélamaður og er reykingameistarinn á bænum, sér um að taðreykja okkar kjöt og silung. Við pössum upp á að dreifa álaginu í þessu sauðburðarstússi, en öllum fannst gott þegar ég var í krabbameinsmeðferðinni, því þá gat ég ekki barið alla áfram,“ segir Sigurbjörn sem sér alfarið um bókhald búskapsins, enda hefur hann mikinn áhuga á bókhaldi og tölum. Hann rennir sér í tölfræði í árangri við að koma upp riðuverndandi gripum í hjörðinni.

„Núna eru 49,1 prósent af stofninum með verndandi gen eða mögulega verndandi gen, en þegar þetta var skoðað hjá okkur 2021 þá voru 17 prósent með áhættu gen, þetta rauða. Þá fundust hér tvær kindur í okkar hundrað kinda hópi sem reyndust vera með mögulega verndandi gen AHQ. Önnur þeirra er forystuærin Hetta, mikil uppáhalds kind hjá mér sem er af forystustofni afa míns, Geirs Kristjánssonar. Í fyrravor fengum við tvær gimbrar undan Hettu, önnur var arfhrein AHQ og hún var sett á, hún Krúna, en hélt því miður ekki núna. Hina gimbrina sem var með AHQ á öðru geninu, gaf ég frænku okkar á Grímsstöðum, þeirri sem gaf okkur móður Hettu á sínum tíma.“

Hefðum þurft fleiri gimbrar til að velja úr

Sigurbjörn segir að faðir hans hafi skorið tvisvar niður sitt fé, fyrst þegar hann fékk heilablóðfall árið 1986, en þá skar hann niður tvo þriðju af stofninum. 

„Hann skar aftur niður tvo þriðju þegar hann varð sjötugur og eflaust hefur hann skorið úr eitthvað af því fé sem var með verndandi gen, því riða kom upp á tveimur bæjum í Álftagerði í kringum 1980 og mikill samgangur fjár, en við sluppum við hana. Þetta hefur gengið vel hjá okkur þremur, í fyrra völdum við allar lífgimbrar með verndandi eða mögulega verndandi gen, utan eina. Haustið 2022 settum við á fimm gimbrar sem voru með AHQ og árið 2023 voru fjórar slíkar í ásetningsgimbrunum og ein með ARR, auk tveggja ARR hrúta. Þetta hefur því í raun byggst upp síðustu tvö ár. Núna notuðum við nánast einvörðungu sæðishrúta með bæði genin verndandi eða mögulega verndandi gegn riðu, þetta eru þeir Brútus, Bryti, Flói, Skörðungur, Boli og Gígur. Við erum líka komin með tvo eigin hrúta sem eru ARR/AHQ og keyptum einn sem er C151/AHQ. Allt ætti þetta að flýta fyrir og við væntum þess að mörg okkar lamba núna séu með tvö gen sem eru verndandi eða mögulega verndandi. Við hefðum þurft fleiri gimbrar þetta vorið til að velja úr til ásetnings á komandi hausti, en við verðum með helling af tveggja gena hrútum og ég þarf að komast að því hvort ég megi selja þá inn á önnur svæði. Hér hefur verið garnaveikisvæði, en við losnum undan þeirri skilgreiningu á þessu ári eða næsta.“

Nálgast Hettu með samningaspjalli

Ekkert vantar upp á orkuna hjá Sigurbirni, hann er kvikur og viðbragðsfljótur, við stökkvum upp í pallbíl til að freista þess að nálgast uppáhaldskindina, Hettu, til myndatöku, en hún var úti á túni spölkorn frá bænum ásamt öðrum lambám. Þar var hún með tvö móbotnótt lömb undir sér og henni fylgdi líka Krúna, veturgamla gelda dóttir hennar sem er hrein forystukind, en Sigurbjörn keyrði með Hettu út á Tjörnes til að halda henni undir forystuhrútinn Númer eitt, sem er með AHQ á öðru geni. Útkoman var hin háreista Krúna. Sporléttur með köggla í vasa arkar Sigurbjörn til Hettu og nálgast hana með samningaspjalli, biður hana að fyrirgefa sér hversu hratt hann reið fram hjá henni skömmu áður.

„Þegar Hetta kom í heiminn voru þær þrjár systur, þrílembingar. Panda, systir hennar, var mórauð, sokkótt, með hvítan haus og mórautt í kringum augun. Hún var miklu efnilegri en Hetta, en folaldshryssa sló hana svo hún kjálkabrotnaði og við þurftum að lóga henni. Þriðja systirin kom dauð úr burði, á afturlöppunum, hún var alveg mórauð með smá krúnu og fjóra sokka.“

Alveg sturlað góð hryssa

Sigurbjörn, Gilli og Gunnhildur eru með 39 hross, þar af einn graðhest sem heitir Logi frá Álftagerði, en Gígja, móðir þeirra bræðra, á hann.

„Hann er undan Hrannari frá Flugumýri og Bremsu frá Álftagerði sem er með 8,72 í aðaleinkunn, alveg sturlað góð hryssa og síðasta merin sem pabbi ræktaði. Logi verður vonandi sýndur í sumar, en ef hann verður ekki nógu góður graðhestur þá verður hann geggjaður reiðhestur, hann er rólegur og þægilegur. Ég bind mestar vonir við hryssuna Von, hún er afrakstur þess að ég fékk að halda Hremsu hennar mömmu og skellti henni undir Fróða frá Flugumýri,“ segir Sigurbjörn sem einnig rekur hestaleiguna Safaríhesta í Álftagerði ásamt Gunnhildi og Gilla.

„Pabbi stofnaði hestaleiguna 1997, en þegar ég kom heim frá Bandaríkjunum 2008 stofnuðum við sjö saman, foreldrar mínir og við systkinin fimm, fljótlega samlagsfélag um hestaleiguna. Pabbi var kennari í fullri vinnu með búskapnum, enda eru engin laun í sauðfjárbúskap, þetta er í raun hobbí, nema hestaleigan gerir það að við þurfum ekki að borga mikið með búskapnum. Við höfum ráðið fólk yfir sumarið til að fara með ferðamenn sem hingað koma í klukkutíma eða tveggja tíma reiðtúra. Í júlí og ágúst er mest að gera, þá fáum við um 900 manns á 60 dögum, það eru 15 á dag að meðaltali. Heilmiklir snúningar eru í kringum hestaleiguna, girða, færa, járna, draga undan og alls konar maus, svo það veitir ekki af aukamannskap.“

Þurftu að taka lambféð inn á hús

Sigurbjörn hefur eftir gömlum körlum í sveitinni að þegar fjalldrapinn sé sprunginn út, þá sé kominn tími til að sleppa tvílembum á úthagann.

„Það var um þetta leyti í fyrra, í lok maí, því þá var vorið ofboðslega gott og gróður tók snemma við sér. Reyndar fengum við þá júníhret annað sumarið í röð, en hretið var svo svakalegt árið á undan, 2024, að við trúðum ekki að aftur kæmi annað eins. Sú varð því miður raunin og þurftum við að taka allt lambfé inn í fjóra daga í júní fyrra,“ segir Sigurbjörn, sem varð fyrir því nokkrum dögum eftir heimsókn blaðamanns í Mývatnssveit að þriðja hretið skall á og þurftu þau í Álftagerði að taka lambféð inn á hús í sólarhring og stór hluti þeirra var inni í tvo sólarhringa. Þau misstu eina kind í því hreti, hún fór afvelta á túninu.

Eitthvað fyrir stafni

Sigurbjörn býr ásamt fjölskyldu sinni að Laugum, þar sem hann starfar sem skólameistari, en stefnan er að flytja í haust á gamla heimili ömmu hans og afa í Álftagerði III.

„Við Gunnhildur keyptum jörðina, bústofninn og húsið fyrir síðustu áramót, og ég sé fyrir mér að eftir einhver ár starfi ég einvörðungu sem bóndi hér í Álftagerði. Við Gunnhildur erum bæði í fullu starfi, ég sem skólameistari og hún sem verkefnastjóri hjá Þingeyjarsveit, en ég verð að hafa eitthvað að gera utan vinnu, þess vegna er ég að vasast í þessum sauðfjárbúskap. Mig langar ekkert að liggja marineraður í rauðvíni á Spáni í frítíma mínum. Áður en ég fór út í sauðfjárbúskap þá stakk ég upp allan kerfilinn í kringum mig á Laugum, sem var svakalegt átak, ég var í klukkutíma með hvern fermetra. Ég bara verð að hafa eitthvað fyrir stafni,“segir Sigurbjörn og tekur fram að hann sé fyrst og fremst skólameistari, síðan bóndi.

„Ég er í svo mörgu og ég er mjög sjálflægur, það er helsti gallinn við mig. Mér finnst ég hafa svo margt að segja og ég hlusta ekki nóg á aðra, ég er of upptekinn af sjálfum mér. Ég held ég sé svolítið eigingjarn, en ég vildi að ég væri betri en ég er.“