Undir grænni torfu
Fátt er skemmtilegra en að horfa á gróðurinn vakna til lífsins á vorin með fyrirheit um betri tíð með blóm í haga. Hversu blómlegur hann verður ræðst af mörgum samverkandi þáttum sem eru mismikið á okkar valdi að stjórna. Þá er ekki um annað að ræða en að gyrða sig í brók og reyna að hafa áhrif á þá þætti sem mögulegt er að stýra og þannig stuðla að sem mestum og bestum vexti.
Hvort sem við erum í úthaga eða ræktuðu landi þá er ýmislegt sem hægt er að gera til að stuðla að sem bestum árangri, hvernig svo sem við viljum mæla hann. Ef við horfum á ræktað land þá viljum við helst fá mikla og góða uppskeru og reynum að stuðla að góðum árangri með t.d. tegunda- og yrkjavali og góðum ræktunaraðstæðum. Það er ekki alltaf einfalt að ná markmiðum sínum þegar framleiðslan fer fram í náttúrunni sjálfri, lifandi og síbreytilegri. Við erum orðin nokkuð góð í að álykta og meta það sem við sjáum svo sem lifun, lit og þéttleika auk þess sem við nýtum tækni við annað mat svo sem fóðurgæði. En þrátt fyrir það er stundum erfitt að skilja samhengi þess sem við sjáum og þess árangurs sem við náum, enda eru ótal þættir sem hafa samverkandi áhrif sem við sjáum alls ekki alla.
Lífið er frekar flókið, þó að við séum bara á yfirborðinu þar sem við eigum að geta fylgst með samhengi hluta og áhrifa þess sem gert er, þar sem við höfum það fyrir augunum. Hversu oft höfum við lesið eða heyrt um fjölda örvera sem finnast í einu grammi af jarðvegi eða undir skófari okkar? Oft, en það er eitthvað við það að skilja það sem maður ekki sér.
Það sem er undir torfunni er ekki minna mikilvægt en það sem er ofan hennar. Rannsóknir og mælingar á áhrifum jarðvegs, með öllum sínum lífrænum og ólífrænum þáttum, eru ekki komnar eins langt og það sem er ofar, enda er mun erfiðara að mæla alla áhrifaþætti og draga ályktanir um samhengi þeirra og áhrif einstakra þátta neðanjarðar. Það má samt ekki draga úr okkur að horfa undir yfirborðið og leggja áherslu á að fylgjast með því sem þar er og áhrifum þess á þetta græna. Við eigum að nýta okkur það sem við vitum, ekki festa okkur í því sem við ekki vitum og læra af reynslunni.
Í afar einfaldaðri mynd eru það lífrænt efni og hlutfall vatns og lofts sem eru lykilþættir þegar kemur að heilbrigðum jarðvegi. Það þarf að halda í, eða auka við lífrænt efni og það þarf að gæta þess að jarðvegurinn hafi þá eiginleika að geta haldið og miðlað vatni og súrefni. Við erum komin vel á veg ef við náum þessu og þá er hægt að huga að fleiri þáttum, svo sem hvernig við höldum, og aukum við fjölbreytt jarðvegslíf. Til að vita í hvaða átt er verið að fara er gott að vita hvar maður stendur og það er hægt að gera á misflókinn og skemmtilegan hátt.
Það er margt áhugavert sem fer fram í Bændahópunum hjá Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins en þar er líka oft mjög gaman, allavega finnst mér það. Útdeiling á rúmlega 50 bómullarnærbuxum fellur þar undir en bændur í hópunum fengu afhentar nærbuxur til að grafa niður hjá sér í þeim tilgangi að sjá hve mikið yrði eftir af þeim þegar þær væru grafnar upp aftur. Þetta er skemmtileg og einföld leið til að meta jarðvegsheilbrigði og hægt er að útfæra samanburð með ýmsum hætti hvort sem það er eftir jarðvegsgerð, aldri ræktunar, fjölbreytileika tegunda ofanjarðar eða öðrum þáttum sem vitað er að hafa áhrif á jarðvegsheilbrigði. Þessi gamansama leið hefur verið notuð víða erlendis til að leggja mat á jarðvegsheilbrigði og þá er metið hvað mikið er eftir af brókunum þegar þær eru grafnar upp. Þar sem að hitastig og úrkoma hafa mikið að segja um virkni jarðvegslífs, og þar með niðurbrotshraða, verður fróðlegt að sjá hvernig brækurnar líta út, sem þessa dagana eru að tínast upp hver af annarri.
Mér vitanlega hafa nærbuxur ekki verið grafnar í jörð hérlendis í þeim tilgangi að meta jarðvegsheilbrigði og því bíð ég spennt eftir útkomunni. Nærbuxurnar á meðfylgjandi myndum fóru niður 7. maí í fyrra og voru grafnar upp 5. júní síðastliðinn. Það er aldrei að vita hvort RML blási til almennrar nærbuxnakeppni á næstu misserum.
Höfundur er ráðunautur á rekstrar- og umhverfissviði RML.
