Sérstakt markmið að draga úr myndun úrgangs

Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið hefur kynnt nýja stefnu um úrgangsforvarnir, Saman gegn sóun, og samsvarandi aðgerðaáætlun til umsagnar í samráðsgátt stjórnvalda.

Í gildi hefur verið stefna með sama heiti frá 2016 og var það fyrsta stefna sinnar tegundar sem hefur það að sérstöku markmiði að draga úr myndun úrgangs. Hún gildir til ársins 2027 en ráðherra ber að endurmeta gildandi stefnu í þessum málum að lágmarki á sex ára fresti, hvort þörf sé á að endurskoða hana. Hefur það verið gert og vinna við nýja stefnu staðið yfir frá 2023 og mun hún gilda á tímabilinu 2026 til 2037.

Margvíslegur ávinningur úrgangsforvarna

Í inngangi að stefnunni segir að úrgangsforvarnir gegni lykilhlutverki í sjálfbærri nýtingu auðlinda og hafi jafnframt margvíslegan ávinning í för með sér. Þær dragi úr fjárhagslegum og umhverfislegum kostnaði, séu undirstaða virks hringrásarhagkerfis og órjúfanlegur hluti af vegferð Íslands í umhverfisog loftslagsmálum.

Með því að leggja áherslu á nýtni, nægjusemi, endingu, gæði, deilihagkerfi, viðgerðir og aðra þætti úrgangsforvarna megi fyrirbyggja að úrgangur verði til og dregið úr þörfinni fyrir sífellt meiri nýtingu á auðlindum til framleiðslu. Markvissar úrgangsforvarnir hafi þannig víðtæk og jákvæð áhrif í gegnum alla virðiskeðjuna, frá hráefnisvinnslu til neyslu og úrgangsmeðhöndlunar.

Forgangsröðun úrgangsþríhyrnings

Samkvæmt stefnunni geta úrgangsforvarnir dregið úr þörfinni fyrir kostnaðarsamar meðhöndlunarlausnir, eins og brennslu og urðun – og hjálpað til við að færa Ísland nær markmiðum sínum í loftslagsmálum.

Unnið sé eftir skýrri forgangsröðun sem bundin sé í lög um meðhöndlun úrgangs, sem kennd er við „úrgangsþríhyrninginn“. Úrgangsþríhyrningurinn er grundvöllur að allri stefnumótun í úrgangsmálum. Þannig tróna úrgangsforvarnir efst í þeim þríhyrningi og flokkast ekki sem úrgangur. Þegar úrgangur hefur myndast eru ýmsar leiðir til að meðhöndla hann.

Í stefnunni segir að því ofar sem aðgerð er í úrgangsþríhyrningnum því fýsilegri er sá valkostur. Samkvæmt úrgangsþríhyrningnum eru úrgangsforvarnir því mikilvægastar allra úrgangsaðgerða, því næst undirbúningur fyrir endurnotkun, endurvinnsla, önnur endurnýting og lakasti kosturinn er förgun.

Tekur til sex efnisflokka

Í stefnunni segir að úrgangsforvarnir eigi við um allan úrgang sem myndast á Íslandi. Í stefnunni er hins vegar lögð áhersla á sex efnisflokka, sem talin er vera ástæða til að leggja sérstaka áherslu á; matvæli, textíl, byggingar, raftæki, umbúðir, þýðingarmikið hráefni.

Um matvæli segir í stefnunni, að þar undir falli meðal annars matarsóun, sem sé áskorun sem hafi ekki einungis í för með sér óþarfa auðlindanýtingu heldur sé hún stórt loftslagsmál sem tengist beint efnahag fólks í landinu. Nauðsynlegt sé að vinna markvisst að minni matarsóun.

Ótímasettar 24 aðgerðir

Í aðgerðaáætluninni eru settar fram 24 ótímasettar aðgerðir undir fimm flokkum; aðgerðir sem felast í fjárhagslegum hvötum, aðgerðir tengdar vitundarvakningu og fræðslu, aðgerðir tengdar regluverki og opinberum innkaupum, aðgerðir tengdar leiðbeiningum til fyrirtækja og aðgerðir sem miða að bættum gögnum.

Aðgerðir eiga að vinna að framgangi stefnunnar fyrstu þrjú ár gildistíma hennar.

Drögin að stefnunni verða til umsagnar í samráðsgátt til 2. mars.