Hvaða áhrif gæti afnám tollverndar haft á matarkörfuna?

Neytendur á Íslandi hafa löngum horft til annarra Evrópulanda þegar kemur að verðsamanburði á nauðsynjavörum og hefur þá sérstaklega hátt verð á matarkörfunni vakið upp ýmsar vangaveltur.

Bent hefur verið á ýmsa áhrifaþætti hér á landi sem heldur vöruverði hærra en í öðrum Evrópulöndum svo sem hár flutningskostnaður og meiri kaupmáttur en einnig hefur því verið haldið fram að stór þáttur í háu matarverði hér á landi sé vegna hárrar tollverndar. Af þeim sökum væri hægt að reikna með að matvælaverð gæti lækkað verulega við inngöngu Íslands í ESB þar sem tollar myndu þá falla niður á matvæli. Þegar rýnt er betur í verðsamanburð milli landa er hins vegar alls ekki einhlítt samhengi milli hærra vöruverðs hér á landi og tollverndar.

Um 15% af útgjöldum heimila er varið í matarinnkaup að meðaltali samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar. Þannig má sjá að innkaup neytenda á kjöti, mjólk, ostum, eggjum og grænmeti vegur um 38% af matarkörfu neytenda en þetta eru þeir flokkar sem eru að einhverju leyti háðir tollvernd en mismikið eftir einstaka vörum.

Ef við skoðum svo vægi verðmætis á innfluttum matvælum þá má sjá í gögnum Hagstofunnar að flutt voru inn matar- og drykkjarvörur fyrir samtals 96,2 milljarða króna árið 2025. Þar af var 19% verðmætis í kjötafurðum, mjólk, ostum, eggjum og grænmeti sem þýðir jafnframt að ríflega 80% verðmætis sem flutt var inn árið 2025 var án tollverndar.

Það væri því nærtækt að rýna í verðsamanburð milli Íslands og annarra Evrópulanda, bæði á þeim 80% matvörum sem nú þegar eru fluttar inn án tolla sem og þeim vörum sem fluttar eru inn með tollum.

Á dönsku neytendavefsíðunni prej.dk er hægt að skoða verð á ýmsum matvælum og til samanburðar má skoða íslensku neytendavefsíðuna neytandinn. is og einnig vefsíðu Krónunnar. Þannig má fljótt komast á raun um að það getur reynst snúið að sjá skýrt orsakasamhengi milli verðlags á Íslandi og Danmörku út frá tollvernd.

Verð á kjúklingi, nautgripa- og svínakjöti sem og eggjum er talsvert hærra á Íslandi en í Danmörku enda grípur tollverndin þar enn þá inn. Þannig er verð á kjúklingabringum um tvöfalt hærra á Íslandi en í Danmörku en verð á heilum kjúklingi er um 55% hærra á Íslandi en í Danmörku. Verð á nautgripahakki er 51% hærra á Íslandi en í Danmörku og verð á skinku 52% hærra. En verð á lambalæri er svipað í Danmörku og á Íslandi. Þá er verð á eggjum 51% hærra í Danmörku en á Íslandi.

Þegar við skoðum hins vegar þær vörur sem eru án tolla þá má segja að verðmunur milli Danmerkur og Íslands sé alls konar. Verð á drykkjarvörum var þannig í sumum tilvikum hagstæðara hér á landi en í Danmörku en ýmsar korn- og deigvörur voru mun hærra verðlagðar hér á landi en í Danmörku. Þannig var verð á Tortilla hveitikökum 74% hærra á Íslandi en í Danmörku. Þá var verð á bönunum 37% hærra á Íslandi en í Danmörku.

Hafa þarf þann fyrirvara á að hér voru teknar handahófskenndar stikkprufur á ýmsum matvörum til að bera saman verð milli Danmerkur og Íslands. Það gefur hins vegar ákveðna vísbendingu um hversu snúið það getur reynst að draga skýra ályktun af því hve mikil lækkun yrði á matarverði til neytenda ef tollar yrðu felldir niður á þeim tæplega 20% verðmætum sem nú eru fluttar inn til Íslands. Það sést vel á þeim verðmun sem enn er á ýmsum þeim vörum sem nú eru fluttar inn án tolla.

En eitt er víst að ef tollar yrðu felldir á matvæli þá hefði það afdrifarík áhrif á rekstrargrundvöll bænda.