Fóðurframleiðsla í gámum!

Það er alþekkt framleiðsluaðferð í ylræktinni að vera með plöntur í lóðréttri ræktun, þ.e. nýta hæð húsa eða bygginga og framleiða þannig plönturnar. En að framleiða fóður fyrir nautgripi, eða annað búfé, með þeim hætti er þó nýlunda en hefur á undanförnum árum aukist ár frá ári víða um heim. Mest er þó enn um tilraunaframleiðslu að ræða en þó eru til nokkur stór framleiðslukerfi í bæði Kína og Mið-Austurlöndum.

Ekki hefðbundið fóður

Þessi fóðurframleiðsla byggir á því að korn, t.d. maís, hveiti eða bygg, er látið spíra við stýrðar umhverfisaðstæður. Kornið er sett í þar til gerða bakka þar sem er engin mold. Svo sér sérstakur vökvunarbúnaður um að úða kornið með áburðarbættu vatni, svo það fari að spíra og samhliða notkun á þar til gerðum ljóstvistaljósum (LED) fer kornið að taka við sér. Á nokkrum dögum stinga blöðin sér upp úr korninu og tekur þetta ferli venjulega á milli sex og níu daga. Þá er uppskeran tekin og samanstendur þá af rótum, sprotum og afgangskorni sem ekki spíraði. Allt fært beint til nautgripanna, nú eða annars búfjár. 

Breyta gámum í fóðurstöðvar

Fóðurframleiðsla í gámum er líklega algengasta form þessarar fóðurframleiðslu, en þá hefur hefðbundnum stálgámum verið breytt í fóðurframleiðslustöðvar, þar sem allt ræktunarferlið er sett í gott framleiðslukerfi.

Á degi hverjum getur einn 40 feta gámur framleitt 500-1.000 kg af fóðri með 15-20% þurrefni. Sé tekið meðaltal af því og uppskeran umreiknuð yfir í fóðrunarvirði fyrir geldneyti í vexti þá ætti einn gámur, að viðbættri gjöf á kjarnfóðri, að geta staðið undir þetta 25-30 gripum.

Góð auðlindanýting

Einn af áhugaverðustu þáttunum við þetta fóðurframleiðsluform er auðlindanýting þess, en í samanburði við hefðbundna fóðurframleiðslu geta þessi kerfi dregið verulega úr vatnsnotkun.

Í mörgum tilfellum minnkar vatnsnotkunin um allt að 80 til 95 prósent en þar sem vökvun er afar lítið notuð við fóðurframleiðslu á Íslandi þá eiga þessi rök ekki beint við hérlendar aðstæður. 

Þó eru nokkur bú hér á landi farin að nota vökvunarkerfi og ef notkun þeirra verður almennari á komandi árum, vegna tíðari þurrka, kann að vera að þessi rök eigi betur upp á pallborðið síðar meir en nú um stundir. Þá byggir kerfið vissulega á því að framleiða fóður í gámi og þar með er landþörf bænda miklu minni fyrir vikið.

Að lokum má nefna, með auðlindanýtingu í huga, að kerfið er afar stöðugt og traust og því verða ekki uppskerubrestir ef rétt er staðið að málum. Stöðugleiki í framleiðslu er auðvitað lykilatriði sem skiptir máli þegar fóður er annars vegar. 

Sama fóðrið

Sé litið á rannsóknir á fóðrunargildi fóðurframleiðslu úr gámum þá benda niðurstöðurnar til þess að vel megi skipta út hefðbundnu fóðri með svona fóðurtegund.

Við spírunarferlið eykst ensímavirkni, sem brýtur niður flókin efnasambönd og eykur aðgengi meltingarkerfisins að næringarefnum og þar með getur það bætt nýtingu fóðursins.

Þó hafa ekki fundist marktæk áhrif á mjólkurframleiðslu, þ.e. ekki til aukningar, svo hin bætta nýting er ekki mikil ef einhver er. Sumar rannsóknir hafa sýnt fram á bætt gæði mjólkur, þar á meðal hærra fituinnihald og betri næringarefni í heildina, en áhrifin á mjólkurframleiðsluna sjálfa eru þó breytileg og ætla má því að í raun og veru eigi bændur að líta á þetta fóður með sömu augum og annað fóður. 

Kostnaður

Sé horft til kostnaðar við svona fóðurframleiðslu þarf að horfa á aðstæður og má ætla að eins og staðan er í dag, á Íslandi, þá verði erfitt að framleiða fóðrið með hagnaði.

Þetta er þó háð aðstæðum enda er fræðilega séð hægt að framleiða fóður í búfé án þess að eiga land nema rétt undir búfjárhúsið og gámana utan við það. Hvort það myndi svo borga sig er eitthvað sem þarf að skoða en snögg skoðun á veraldarvefnum bendir til þess að fullbúið kerfi í einum gámi kosti í kringum 10-20 milljónir króna!

Þá á eftir að greiða fyrir rekstrarkostnaðinn svo dæmi sé tekið en kerfið notar auðvitað töluvert rafmagn. Á móti kemur svo mögulegur sparnaður við tækjakaup fyrir heyskap og annað slíkt. Án þess að prófa þetta kerfi í raun, við íslenskar aðstæður, er í raun ómögulegt að segja fyrir um mögulega hagkvæmni svona kerfis. 

Tækifæri?

Ólíkt hefðbundnum fóðurkerfum er enginn jarðvegur notaður við þessa framleiðslu og þar sem allur vaxtarferillinn fer fram innandyra, í stýrðu umhverfi, gerir þetta bændum kleift að framleiða allt árið um kring óháð veðurskilyrðum eða árstíðabundnum breytingum.

Það má vera að þetta form við fóðurframleiðslu sé mögulega ekki það fyrsta sem bændur á Íslandi horfa til, enda hugsað meira fyrir aðstæður þar sem knappt er um land eða aðstæður þannig að erfitt er að rækta undir berum himni.

Það geta þó fylgt svona framleiðslu möguleg tækifæri enda um ferskt fóður að ræða allt árið um kring, eitthvað sem ekki er hægt að vera með á Íslandi í dag.

Að geta grænfóðrað allt árið um kring er því mögulegt sóknarfæri fyrir bændur sem vilja setja á markað sérstaklega framleitt kjöt eða aðrar sérvörur, en hvort markaðurinn vilji slíkt er svo allt annað mál.