Enn vantar upplýsingar
Allt frá því að ríkisstjórnin boðaði til þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið hafa bændur nálgast umræðuna af ábyrgð og yfirvegun. Bændur hafa ekki sett sig upp á móti atkvæðagreiðslunni og sagst myndu una niðurstöðunni og leggja sitt á vogarskálarnar til að ná sem bestum samningum ef meirihluti segði já. Þeir hafa hins vegar líka haldið uppi upplýsandi og gagnrýnni umræðu um mögulega aðild að ESB. Og í síðustu viku lögðu Bændasamtökin fram 130 síðna skýrslu þar sem ítarlega er farið yfir kosti og galla þess að ganga í ESB fyrir íslenskan landbúnað. Meginniðurstaða skýrslunnar er alveg skýr. Það yrðu grundvallarbreytingar á íslenskum landbúnaði við inngöngu sem gætu haft í för með sér alvarlegar afleiðingar fyrir svo að segja allar meginstoðir þess kerfis sem hefur verið byggt upp hérlendis í kringum þennan grunnatvinnuveg.
Fjallað er um helstu niðurstöður skýrslunnar aftar í blaðinu. Það sem slær mann við lesturinn er að þar koma fram svör við mörgum þeirra spurninga sem ætla mætti að ríkisstjórninni hefði verið í lófa lagið að leggja fram um leið og hún boðaði til kosninganna. Skýrslan auðveldar því fólki að taka upplýsta ákvörðun í kosningunum. Í henni kemur til dæmis fram að ákvörðunarvald um framtíð íslensks landbúnaðar myndi að verulegu leyti færast til Evrópusambandsins og að varanlegar undanþágur frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu sambandsins hafi hingað til verið litlar sem engar. Breytingarnar gætu jafnframt haft áhrif á fæðuöryggi landsins, byggðafestu og nýtingu innlendra auðlinda. Markaðsvernd myndi leggjast af og óljóst er hvernig bústofnar og plöntuheilbrigði yrði varið í landinu. Bændum myndi að öllum líkindum fækka og einhverjar búgreinar leggjast af. Og þannig mætti áfram telja.
Þetta eru upplýsingar sem mikilvægt er að hafa þegar gengið verður til kosninga. Stjórnvöld hafa gert því skóna að Íslendingar myndu fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegu landbúnaðarstefnunni í einhverjum tilvikum og sérlausnir í öðrum. Þau hafa jafnframt bent á að ekki komi í ljós hvaða undanþágur og sérlausnir fást fyrr en samningar liggja á borðinu. Það er auðvitað rétt en sé tekið mið af sögunni þá eru dæmi um undanþágur fá ef nokkur og sérlausnir ekki auðfengnar. Góðir eða jafnvel bara ásættanlegir samningar fyrir íslenska bændur verða því augljóslega ekki auðsóttir.
Ein af þeim undanþágum sem hefur verið rædd fjallar um auðlindir landsins. Ísland er ríkt af góðu ræktunarlandi, vatni, orku, fiski, hreinu lofti og ósnertum víðernum. Ríkisstjórnin hefur tekið skýrt fram að ekki verði samþykktir samningar við Evrópusambandið nema auðlindir sjávar verði undir yfirráðum Íslendinga. Minna hefur verið rætt um yfirráð okkar yfir öðrum auðlindum. Ríkisstjórnin þyrfti að taka alveg skýrt fram hver samningsmarkmið hennar yrðu hvað þetta atriði varðar. Á meðan hún gerir það ekki þá brennur sú spurning sem Lilja Dögg Alfreðsdóttir varpaði fram í Silfri vikunnar á þjóðinni. Af hverju ættum við að fara í samningaviðræður þar sem yfirráð okkar yfir auðlindum landsins væru undir? Auðlindir sem við höfum sjálf ráðið yfir en ætlum nú að nota sem skiptimynt í samningum við yfirþjóðlegt vald. Hvers vegna ætlum við að leita samninga um það að fá að halda auðlindum að öllu eða einhverju leyti sem við hingað til höfum átt og stjórnað að fullu?
Svörin þurfa að vera algerlega skýr og hefðu auðvitað átt að koma fram fyrir löngu.
Þröstur Helgason
