Búseta verði áfram tryggð til sveita við sölu á bújörðum

Undanfarið hefur verið fjallað um kaup erlendra aðila á jörðum víða um land. M.a. fjallaði Bændablaðið um kaup breska auðmannsins James Ratcliffe á jörðum í Vopnafirði og meirihluta Grímsstaða á Fjöllum.

Félag sem keypti nýverið 75% hlut í Hótel Kötlu í Mýrdalshreppi er í eigu bandarísks fjárfestingafélags. Þá á Svisslendingurinn Rudolf Walter Lamprecht nokkrar jarðir í Mýrdalshreppi þar sem m.a. eru mikil vatnsréttindi og veiðiréttindi í Kerlingardalsá og Vatnsá.

Þessi kaup eru gerð í skjóli regluverks sem er greinilega mjög ólíkt því sem tíðkast t.d. í Danmörku. Þrátt fyrir að Danir séu hluti af Evrópusambandinu þá hafa þeir sett ströng skilyrði fyrir kaupum á bújörðum þar í landi.

Stjórn Bænda­­samtaka Íslands vill að stuðlað verði  að því að það sé ábúð á sem flestum jörðum og þar sé stunduð einhvers konar starfsemi sem kallar á að fólk sé á staðnum sem tekur þátt í samfélaginu á svæðinu.

Herða skal tökin

Þrátt fyrir að ráðamenn á Íslandi telji að ekki sé hægt að setja sérstakar reglur um aðila innan EES þá telur  Einar Ófeigur Björnsson, fulltrúi Bændasamtakanna í starfshópi um endurskoðun laga um kaup erlendra aðila á bújörðum, eðlilegt að það fylgi því einhverjar kvaðir að kaupa og eiga jörð. Það sé þó of langt gengið að hafa ábúðarskyldu, en hann sjái fyrir sér að einhvers konar rekstrarskyldu yrði komið á.

Það sé þó heppilegast að bændur eigi jarðir sínar sjálfir sem víðast. Einar segir það áhyggjuefni ef eignarhald jarða fer að færast á færri hendur.

„Það er kannski í lagi í fyrstu kynslóð en svo kemur nýtt fólk og ný sjónarmið sem ekki er sjálfgefið að séu hagstæð þeim sem búa á svæðinu. Það gæti verið ástæða til að setja fjöldatakmarkanir á einstaka aðila um það hvað þeir megi eiga margar jarðir og einnig mætti huga að einhvers konar hámarki sem einstakir aðilar gætu átt í ferkílómetrum. “

Jörð er ekki bara jörð

Magnús Leópoldsson fasteigna­sali, sem hefur komið að jarðasölu í áratugi, segir að nauðsynlegt sé að skilgreina nýtingu jarða og svæða þannig að hægt sé að tryggja viðeigandi búsetu. Land sem hentar til búskapar ætti að vera nýtt sem slíkt, og jarðir sem henti ekki sem slíkar ættu að skilgreinast á annan hátt. Í því samhengi þurfi að hugsa um almannahagsmuni.  Þau viðskipti sem stunduð hafa verið undanfarið hafa ýtt undir umræðu um jarðaverð bújarða. Magnús segir að seljendur setji oft óraunhæfan verðmiða á jarðir og slái svo hressilega af verðinu þegar fram líður. Hann segir jarðaverð ekki vera að lækka, það sé nokkuð stöðugt. Verðið hafi smátt og smátt verið að hækka eftir efnahagshrunið og sé um það bil að ná því verði sem það var fyrir hrun.