Bændur og landeigendur í lykilstöðu

Hlynur Óskarsson dósent fór yfir möguleika Íslands í bindingu kolefnis í erindi sínu „Gróðurinn, mórinn og moldin“ á fræðsluráðstefnunni Hvað getur Ísland gert? Útskýrði hann glögglega kolefnishringrásina í ljósi aukins styrks gróðurhúsalofttegunda í andrúmsloftinu, en um fimmtungur af losun frá heiminum stafar af jarðraski sem maðurinn ber ábyrgð á. Landsvæði Íslands er einmitt gott dæmi þess. 

 

 

„Það vill svo til að stór hluti Íslands eru auðnir. Hér geisaði í allnokkrar aldir uppblástur og jarðvegsrof sem gekk á hið gróna land og eyddi því og við höfum risastór svæði sem eru ekkert nema auðnir. Auðnir sem eru ákaflega snauðar af kolefni. Við getum lagt af stað með aðgerðir til að binda aftur kolefni á þessum svæðum,“ sagði Hlynur í erindinu en með landgræðslu og skógrækt á auðnum gæti Ísland bundið mikið kolefni úr andrúmsloftinu og dregið styrk þess í andrúmsloftinu. 

 

Mest af kolefni bundið í mólögum

 

„Fullvaxta skógur hefur líka stórt rótarkerfi. Helmingur af lífmassanum, kolefninu, er neðanjarðar. Þannig að þetta kerfi, öfugt við auðnirnar, getur geymt ótrúlegt magn af kolefni sem við getum fjarlægt úr andrúmsloftinu.“

 

Að sama skapi sagði Hlynur það vera ákaflega mikilvægt að halda í það kolefni sem bundið er í náttúru Íslands, tryggja að það fari ekki út í andrúmsloftið. „Því er það sárgrætilegt að á sama tíma og við erum að stunda landgræðslu og skógrækt þá flæðir kolefni úr öðrum hluta náttúru Íslands, úr vistkerfum sem heita mýrar og hafa verið framræstar.“

 

Yfirlitsmynd sem sýnir þétt skurðakerfið í Flóanum og Þykkvabæ, en skurða­kerfi Íslands er yfir 30.000 km langt. Mynd / Kortavefsjá LbHÍ

 

Mýrar hafa bundið í sig mikið af kolefni vegna þess að þær eru blautar og súrefnissnauðar. Því rotnar ekki plöntugróðurinn þar, heldur safnast upp og myndar jarðveg, sem kallaður er mór. Mólögin geta verið allt upp í 5 metra þykk og í þeim jarðvegi er að finna langmest af kolefni sem bundið er í íslenskri náttúru.

Þegar mýrar eru ræstar fram sýgur vatn úr jarðveginum, þá leitar loft og súrefni inn í hann sem hrindir af stað bruna. Það leiðir til þess að koltvísýringur losnar út í andrúmsloftið. 

 

Framræst land til einskis nýtt

 

Þótt losunin sé lítil á hvern fermetra voru Íslendingar iðnir við að ræsa fram mýrar á síðustu öld. Í reynd er skurðakerfi Íslands yfir 30.000 km að lengd og þekur mörg þúsund ferkílómetra svæði sem allt er að losa frá sér koltvísýring. Minna en 15% af framræstu landi er nýtt sem tún eða akrar og því er ljóst að stærsti hluti þessa lands er ekki notað.

 

Hér má sjá framræst land í Loðmundarfirði, þar sem enginn hefur búið eða stundað búskap lengi.

 

Því felst gífurlegur ávinningur í því að endurheimta votlendi. Með því að fylla ofan í skurðina þá hætta þeir að virka og svæðin blotna upp á nýtt. Við það að jarðvegurinn fyllist aftur af vatni þá hættir jarðvegurinn að losa kolefni.

 

Endurheimt votlendis árangursrík aðferð 

 

„Þetta er árangursrík aðferð sem skilar miklu þegar tekið er tillit til allra þeirra gasa sem koma við sögu,“ sagði Hlynur í erindi sínu.

 

„Ísland getur gert mikið. Við getum stundað landgræðslu og skógrækt og bundið mikið magn af kolefni. Við getum endurheimt votlendi og dregið þar með úr losun frá því landi. Þetta eru allt mikilvirkar aðgerðir. Allar samþykktar af loftlagssamningi Sameinuðu þjóðanna með góðum og gildum vísindalegum rökum. Þær eru tækar fyrir okkur sem samfélag að nota. Hér eru bændur og aðrir landeigendur í lykilstöðu.“