Áhrifa af loftslagsbreytingum gætir nú þegar

Fyrsta aðlögunaráætlunin vegna áhrifa loftslagsbreytinga hefur verið gefin út fyrir Ísland.

Í umfjöllun um hana á vef umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins segir að loftslagsbreytingar séu þegar farnar að hafa áhrif á íslenskt samfélag og lífríki með beinum og óbeinum hætti, meðal annars vegna hlýnandi loftslags, breytinga á úrkomumynstri og aukinna veðuröfga.

Aukin seigla samfélaga og vistkerfa

Markmið hennar er að draga úr loftslagstengdri áhættu til lengri og skemmri tíma, með því að auka seiglu samfélags og vistkerfa. Lögð er áhersla á vöktun, viðbrögð og mat á áhrifum loftslagsbreytinga á íslenska náttúru, samfélag og innviði til að ná utan um afleiðingar loftslagsbreytinga.

Sex verkefni eru sett í forgang í áætluninni, þar á meðal gerð viðkvæmni- og áhættumats fyrir íslenskt samfélag og þar er landbúnaðurinn settur undir svið velsældar. Um hann segir í samantekt um matið að ræktun á landi hafi orðið fyrir áhrifum loftslagsbreytinga á ákveðnum svæðum. Sums staðar hafi þurrkar dregið úr uppskeru, annars staðar hafa aftakaúrkoma og flóð leitt til uppskerubrests, auk þess sem frost- og þíðukaflar hafa haft neikvæð áhrif á stöku stað.

„Loftslagsbreytingar munu áfram hafa áhrif á ræktun nytjaplantna á Íslandi. Hlýnandi loftslag getur bætt ræktunarskilyrði og leitt til aukinnar framleiðni í landbúnaði og skógrækt. Aftur á móti getur breytt veðurfar og frekari útbreiðsla sjúkdóma og óværu falið í sér áskoranir. Loftslagstengdir atburðir annars staðar í heiminum geta haft veruleg áhrif á íslenskan landbúnað hafi þeir í för með sér röskun á innflutningi kjarnafóðurs. Þetta á m.a. við um nautgripa-, svína- og kjúklingarækt. Loftslagsbreytingar munu aftur á móti hafa lítil bein áhrif á hefðbundið dýrahald,“ segir um matið.

Áhrif á aðfangakeðjur

Á vef ráðuneytisins segir einnig að í aðlögunaráætluninni sé bent á mikilvægi þess að hafa í huga kerfislæga, alþjóðlega og óbeina áhættu vegna loftslagsbreytinga, svo sem hvað varðar áhrif á aðfangakeðjur til landsins. Auk þess sem gera þurfi ráð fyrir óþekktum afgerandi breytingum sem Ísland gæti staðið frammi fyrir, til að mynda hvað varðar breytingu hafstrauma.

Aðlögunaráætlunin samanstendur af 60 aðgerðum. Af þeim eru 23 þegar komnar í framkvæmd, 19 eru í útfærslu hjá ráðuneytum og stofnunum og fyrirhugaðar eru 18 aðgerðir til viðbótar sem verkefnisstjórn loftslagsaðgerða mun greina og kostnaðarmeta.

Þær eru flokkaðar eftir málefnasviðum hennar, þeim sem talið er að verði fyrir áhrifum loftslagsbreytinga og þeim stjórnsýsluþáttum sem tryggja samhæfingu og árangur í aðlögunarstarfinu.

Gert er ráð fyrir reglubundnu mati á árangri aðlögunaraðgerða og verður það fyrst dregið fram í skýrslu verkefnisstjórnar loftslagsaðgerða árið 2026.

Áætlunin er aðgengileg á vefnum CO2.is. Kynning umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins á áætluninni fór fram á málþingi sem haldið var 13. janúar og er upptaka af því aðgengileg í gegnum vef ráðuneytisins.