Ungt fólk og nýsköpun í hestageiranum
Við ferðamáladeild Háskólans á Hólum er stunduð kennsla, rannsóknir og tekið þátt í margs konar norrænum, evrópskum og alþjóðlegum verkefnum. Eitt af þessum verkefnum er samstarf aðila frá Háskólanum á Hólum, Coompanion atvinnuþróunarfélagi frá Gautaborg í Svíþjóð, Europen E-Learning Institute í Danmörku, Momentum ráðgjöf og sveitarfélaginu Kildare á Írlandi. Þetta er 2 ára verkefni studd af Erasmus+ sjóði ESB, Noregs og Íslands sem lauk nýverið og hefur verið leitt af ferðamáladeild Háskólans á Hólum.
Verkefnið heitir Young Equine Innovators en á íslensku heitir verkefnið Ungt fólk og nýsköpun í hestageiranum. Markmið verkefnisins er að búa til aðgengilegt fræðsluefni fyrir ungt fólk sem vill starfa við nýsköpun í hestageiranum og miðla því efni til markhópsins. Markhópurinn er ungt fólk sem ekki er í háskóla og er að leita sér að starfi og hefur áhuga á að starfa í einhverju sem tengist hestum.
Handbók fyrir ungt fólk og frumkvöðla í hestageiranum
Ein af mörgum afurðum verkefnisins er handbók fyrir ungt fólk sem vill starfa í hestageiranum. Sú handbók heitir: Leiðarvísir þinn að starfsferli í hestageiranum og undirtitill er: Fyrir ungt fólk sem elskar hesta og dreymir um að vinna með þeim. Þar er greint frá mörgum starfsmöguleikum í hestageiranum, bæði sem starfsmaður og sem frumkvöðull. Greining samstarfsaðila á hestageiranum á Íslandi, í Svíþjóð, Danmörku og á Írlandi leiddi í ljós aragrúa tækifæri. Eftir að hafa greint þau var þeim skipt upp i 13 mismunandi geira innan hestageirans. Allt frá því að reka hestabú, til tísku, listar og lífsstíls og margt fleira. Á mynd 1 má sjá fjölbreytni starfa í hestageiranum.
Straumar og stefnur í hestageiranum kortlagðar
Verkefnið dró einnig fram strauma og stefnur í hestageiranum (https://youngequineinnovators.eu/youngequine-innovators-trend-watch/) sem m.a. var notað til að greina undirstöður geirans og möguleika. Þar kom einnig skýrt fram að möguleikar til starfa í hestageiranum er ófáir og má tengja allt frá járningum og beinni umhirðu hesta til þess að vinna með forritum, t.d. búa til öpp eins og horseday, sem gefa bæði áhugafólki innsýn inn í geirann og um leið geta nýst vönu hestafólki til að halda utan um ýmislegt er tengist þjálfun, umhirðu og mótum. Þannig eru ýmis störf innan tæknigeirans, ferðaþjónustu og viðburðastjórnunar sem tengjast hestageiranum.
Á meðan verkefninu stóð var fundað og fyrirtæki í hestageiranum sem á einhvern hátt stunda nýsköpun heimsótt á Íslandi, í Svíþjóð og á Írlandi. Hér heima á Íslandi var m.a. farið í vettvangsferð á Lýtingsstaði í Skagafirði þar sem hægt er að upplifa sveitina með því að fara á hestbak og skoða hesthúsin þar, sem byggð eru úr torfi. Það er gott dæmi um nýsköpun þar sem hestageirinn og ferðaþjónustan tengjast. Þar mætast gamla handverkið við að reisa byggingar úr torfi og nýsköpun sem m.a. felst í því að miðla því sem fyrirtækið gerir í gegnum heimasíðu og samfélagsmiðla.
Allmörg fyrirtæki og einstaklingar í hestageiranum voru heimsóttir. Hlustað var á þeirra reynslusögur og pælingar. Bæði um hvað er í gangi núna og hvað má gera ráð fyrir að breytist í framtíðinni. Með slíkri virkni söfnun gagna gat verkefnið rýnt gaumgæfilega í strauma og stefnur og búið til margs konar fræðsluefni sem á að aðstoða bæði þá sem eru að stíga sín fyrstu skref á vinnumarkaði og vilja starfa í hestageiranum en getur einnig aðstoðað þá sem starfa í hestageiranum og vilja kynna sér hvað er nýtt.
Eitt af því sem var greinilegt að skipti miklu máli fyrir bæði fyrirtæki og viðskiptamenn í hestageiranum var dýravelferð. Þar eru gerðar miklar kröfur í Svíþjóð og Írlandi, sem að hluta koma frá ESB en einnig að mörgu leyti frá fólki úr geiranum. Þetta er greinilega eitthvað sem mun verða fljótlega raunin hér á Íslandi. Þess vegna er mikilvægt fyrir bæði nýtt starfsfólk og reynslumikil fyrirtæki að rýna í þessa þróun og vera tilbúin. Þrýstingur t.d. á hestaleigur um að gera grein fyrir því hvernig þau meðhöndla og vinna með hestana er ætíð að aukast og því er nauðsynlegt að geta sýnt fram á að lögum og reglum sé framfylgt. Um leið er það tækifæri hjá fyrirtækjum að sýna markaðinum að þau fylgi bestu venjum í dýravelferð.
Ferðamáladeild Háskólans á Hólum hefur staðið að fjöldamörgum rannsóknum og verkefnum er snúa m.a. að nýsköpun meðal fyrirtækja í hestamennsku, að viðburðum (eins og Landsmótið á Hólum 2016 og nú í júlí 2026). Þetta verkefni er því eitt af mörgum sem tengja innihald kennslu ferðamáladeildar við það sem er að gerast í rannsóknum og atvinnugreinum er snúa að ferðaþjónustunni. Með því að leiða Erasmus-verkefni er Háskólinn á Hólum því að uppfæra sína eigin þekkingu og miðla nýrri þekkingu til nemenda, atvinnugreina og til samfélagins alls á Íslandi.
Sjálfbær rekstur styrkir samkeppnishæfni
Ein af niðurstöðum verkefnis er sú að sjálfbærni í rekstri er að verða æ mikilvægari. Sjálfbærni snýst þá ekki eingöngu um að vera „grænn“, heldur ekki síst um að tryggja samkeppnishæfni fyrirtækja í hestageiranum. Það sýnir sig að viðskiptavinurinn í dag gerir ráð fyrir ákveðnum grunnatriðum er tengjast sjálfbærni, svo sem að fyrirtækin notist við gagnsæjar aðferðir sem hægt er að treysta. Dæmi um slíkt getur verið vottun byggð á sterkum stöðlum, segja og sýna m.a. í gegnum öpp og samfélagsmiðla hvernig er unnið með hestum. Þannig að það beinlínis komi fram sönnun um að fyrirtækinu sé annt um velferð hesta. Einnig þarf að sýna fram á raunverulega umhverfisábyrgð sem má tengja við að nota vistvæna orku, tryggja rétta flokkun en einnig að sýna fram á jákvæð áhrif á samfélagið af rekstri fyrirtækis.
Samtöl og rýni við fyrirtæki sem heimsótt voru og í fyrirliggjandi gögn sýna að það sem skiptir máli fyrir rekstur er að laða að viðskiptavini sem deila gildum þínum og eru þá oft reiðubúnir að borga fyrir gæði. Sjálfbær rekstur getur opnað dyr að fjármögnun og samstarfssamningum. Hægt er að lækka kostnað með skilvirkri nýtingu auðlinda og treysta rekstur fyrirtækis svo hann verði tryggari gagnvart breytingum í framtíðinni. Um leið getur vel rekið og sjálfbært fyrirtæki byggt upp vörumerki sem starfsfólk, fólk almennt og viðskiptavinir vilja styðja. Niðurstaða er því sú að sjálfbærni samræmir velferð, ábyrgð og arðsemi. Hún er ekki aukavalkostur lengur, sjálfbærnin er nauðsynleg fyrir langtímaárangur í öllum störfum hestageirans.
Höfundur er er lektor, umhverfisfræðingur og verkefnisstjóri við ferðamáladeild Háskólans á Hólum, Hjaltadal.
