Ræktum okkar eigin jörð
Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst nk. snýst formlega um hvort hefja eigi aðildarviðræður við Evrópusambandið á ný. Í reynd snýst hún þó um stærra mál: hvort við viljum ganga inn í ferli sem getur leitt til þess að verulegur hluti ákvörðunarvalds færist frá íslenskum stjórnvöldum til sameiginlegra stofnana ESB.
Fyrir bændur, sjávarútveg, matvælaframleiðslu og byggðir landsins skiptir þetta miklu máli, enda greinar sem byggja á náttúruauðlindum, sérstöðu landsins og getu okkar til að taka skjótar ákvarðanir þegar aðstæður breytast.
Sjálfstæð ákvörðun um íslenskan landbúnað
Landbúnaður er ekki aðeins atvinnugrein heldur hluti af innviðum þjóðarinnar. Hann tryggir matvælaöryggi, atvinnu í dreifðum byggðum og ræktun landsins. Við höfum sjálf ákveðið stuðning við íslenskan landbúnað og grundvallarumgjörð hans og getað tekið mið af sérstöðu landsins við varnir gegn sjúkdómum og ágengum tegundum.
Ný skýrsla Bændasamtaka Íslands um áhrif mögulegrar ESB-aðildar á íslenskan landbúnað er einkar vel unnin. Meginniðurstaða hennar er skýr: ESB-aðild væri ekki tæknileg breyting heldur grundvallarkerfisbreyting fyrir íslenskan landbúnað.
Við aðild yrði sameiginleg landbúnaðarstefna ESB ramminn utan um íslenskan landbúnað. Verulegur hluti ákvörðunarvalds um stuðning, markaðsvernd og viðskipti færðist frá Íslandi til stofnana ESB. Fá fordæmi eru fyrir varanlegum undanþágum frá grundvallarreglum stefnunnar. Afnám markaðsverndar gæti haft veruleg áhrif á afkomu bænda. Reynslan frá Finnlandi sýnir jafnframt að verð til bænda getur lækkað mun meira en verð til neytenda.
Kjarni málsins snýst því ekki aðeins um styrki og matvælaverð heldur fæðuöryggi, byggðafestu og hver fer með ákvörðunarvaldið um framtíð íslensks landbúnaðar.
Sama á við um sjávarútveginn
Við Íslendingar höfum byggt upp eitt öflugasta fiskveiðistjórnunarkerfi heims og lagað það að íslenskum aðstæðum og vistfræði. Fiskveiðistefna Evrópusambandsins er sameiginleg og mikilvægar ákvarðanir eru teknar í ráðherraráðinu. Einstök ríki geta því orðið bundin af ákvörðunum sem þau greiddu atkvæði gegn, líkt og Eistland, sem mótmælti nýlega ákvörðunum um aflaheimildir í Eystrasalti en var samt bundið af þeim. Það er eðlileg afleiðing stefnu þar sem heildarhagsmunir ráða fremur en sérhagsmunir einstakra ríkja. Evrópa stendur frammi fyrir miklum áskorunum Umræðan hefur einnig að mestu sniðgengið stöðu Evrópu- sambandsins sjálfs. Ný skýrsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um ríkisfjármál Evrópu dregur upp mynd af álfu undir miklum útgjaldaþrýstingi. Samkvæmt sviðsmynd sjóðsins gætu opinberar skuldir í meðalríki Evrópu, án umfangsmikilla mótvægisaðgerða, tvöfaldast fyrir 2040 og orðið um 130% af landsframleiðslu. Viðræður færu ekki fram í tómarúmi heldur við samband sem stendur frammi fyrir miklum breytingum.
Fagleg umræða verður að byggjast á réttum forsendum
Í kynningu á drögum að skýrslu fjármála- og efnahagsráðuneytisins um gjaldmiðilsmál var fullyrt að kostnaður íslensku krónunnar væri líklega meiri en ábatinn af notkun hennar. Seðlabanki Íslands gerði fjölmargar athugasemdir við forsendur skýrslunnar og sagði um eina lykilniðurstöðuna: „Þessi niðurstaða er einfaldlega röng og verður að endurskoða.“ Það átti meðal annars við um fullyrðingu um margfalt meiri gengissveiflur krónunnar en norrænna gjaldmiðla. Væru sambærileg tímabil borin saman er munurinn á íslensku og t.d. norsku krónunni mjög lítill.
Kostir smæðarinnar
Smæð Íslands er ekki aðeins áskorun heldur styrkleiki. Íslensk stjórnsýsla er einföld og skilvirk. Mario Draghi, fyrrverandi bankastjóri Seðlabanka Evrópu, hefur bent á að stjórnsýsla Evrópusambandsins sé orðin of flókin, ákvarðanataka of hæg og regluverkið of umfangsmikið, sem dragi úr samkeppnishæfni og hægi á nýsköpun. Slíku kerfi þarf Ísland ekki að bæta ofan á eigin stjórnsýslu. Frekar eigum við að nýta sveigjanleika okkar og stuttar boðleiðir, líkt og reynslan eftir bankahrunið, í heimsfaraldrinum og viðbrögð við náttúruhamförum á Reykjanesi sýnir vel.
Lýðræði snýst um ákvörðunarvald
Jón Sigurðsson forseti orðaði þetta skýrt: „Þjóðin sjálf á höfuðvaldið, og enginn á með að skera úr málefnum þeim, sem allri þjóðinni viðkoma, nema samkvæmt vilja flestra meðal þjóðarinnar.“ Lýðræði snýst ekki aðeins um fundarsetu og sæti við samningaborð heldur raunveruleg áhrif kjósenda á ákvarðanir sem móta samfélagið. Við aðild færist hluti þess valds óhjákvæmilega frá Alþingi til stofnana sambandsins og Ísland hefði takmörkuð áhrif þegar hagsmunir stórra ríkja fara saman.
Veljum okkar eigin leið
Íslendingar hafa byggt upp öflugt samfélag utan Evrópusambandsins. Við höfum aðgang að innri markaðnum gegnum EES-samninginn, sterkan sjávarútveg, öflugan landbúnað miðað við aðstæður landsins, traustar stofnanir og getu til að bregðast hratt við þegar á reynir. Það þýðir ekki að allt sé fullkomið, en lausnin felst ekki í að flytja ákvarðanatökuna frá Íslandi. Niðurstaða mín er skýr. Hagsmunum Íslands er best borgið utan Evrópusambandsins, með sjálfstæðri ákvarðanatöku um auðlindir landsins og með því að nýta kosti sveigjanlegs og sjálfstæðs íslensks samfélags.
Höfundur er formaður Framsóknarflokksins.
