Matarkvíði

Fyrir þau okkar sem starfa í landbúnaði hafa síðustu ár einkennst af umræðu um fæðuöryggi og kostnað við aðföng. Íslendingar veltu fæðuöryggi fyrir sér af alvöru í efnahagshruninu árið 2008 og hringingar bárust þá fljótt til Bændasamtakanna þar sem einfaldlega var spurt hvort það yrði til nægur matur. Íslendingar voru tiltölulega fljótir a jafna sig á þessum matarkvíða og árin á eftir þótti jafnvel hysterískt að ræða um fæðuöryggi.

Íslendingar fóru þó aftur að velta þessum hlutum fyrir sér af alvöru þegar heimsfaraldur skall á og stuttu síðar í kjölfar innrásar Rússa í Úkraínu árið 2022 var fátt meira í umræðunni en miklar aðfangahækkanir í landbúnaði og áskoranir landsins í því að tryggja fæðuöryggi. Ásamt þessu gerði há verðbólga og fjármagnskostnaður bændum erfiðara um vik. Samtök ungra bænda héldu eftirminnilegan baráttufund árið 2023 sem hreyfði við fólki og náði að vekja athygli á erfiðri stöðu landbúnaðarins og möguleikum ungra bænda til að komast inn í greinina. Í framhaldi virtist sem raunveruleg vakning hefði orðið meðal þjóðarinnar um að við hefðum sofnað á verðinum og að Ísland þyrfti að gera verulegar úrbætur í birgðahaldi á nauðsynjavörum og styrkja stoðir íslensks landbúnaðar. Settur var á fót sérstakur ráðuneytisstjórahópur sem átti að taka út og bregðast við rekstrarvanda landbúnaðarins og staðfestu niðurstöður hans meðal annars að landbúnaður væri alvarlega vanfjármagnaður.

„Groundhog Day“

Árásir Bandaríkjanna og Ísrael á Íran hafa nú þegar skilað sér í hækkuðu heimsmarkaðsverði á eldsneyti og fréttir berast af mögulegum áburðarverðshækkunum á sama tíma og verðbólga er enn há og áskoranir miklar fyrir bændur að fjárfesta í landbúnaði. Það er ekki skrítið ef bændum líði í dag eins og þeir séu staddir í „déjà vu“ kvikmynd þar sem sögupersónan vaknar og lifir sama daginn aftur og aftur. Í kvikmyndinni Groundhog Day endurlifir aðal sögupersónan Phil sama daginn hvað eftir annað en í endurtekningunni fer Phil í gegnum nokkur stig eins og afneitun, nautnahyggju og loks örvæntingu áður en hann lærir af mistökum sínum og áttar sig á því að tíminn sé dýrmætur og eina leiðin til að finna hamingjuna sé að bæta sjálfan sig. Undirrituð veltir því fyrir sér hvort stjórnvöld ætli ekki að læra af endurtekningunni og séu föst á stigi afneitunar eins og Phil gerði í upphafi.

Við vitum að fæðuöryggi er hornsteinn að þjóðaröryggi og sjálfstæði landsins. Óþarft er að endurtaka leitina við svari að spurningunni hvort íslenskur landbúnaður skipti máli fyrir fæðuöryggið eða ekki. Íslensk stjórnvöld mættu læra af gömlu kvikmyndaklassíkinni til að hlaupa fram hjá stigum nautnahyggju og örvæntingar. Við þurfum að nýta tímann betur og ráðast í raunverulegar aðgerðir til að taka á vandanum.

Bændur bíða eftir nýjum búvörusamningum sem verða að taka mið af nútímanum, raunverulegum tækifærum og eftirspurn eftir innlendum landbúnaðarvörum. Áform um framlengingu núgildandi samninga gefur okkur aukinn en stuttan tíma sem þarf að nýta vel. Biðin eykur óvissu og nýtt útspil stjórnvalda um mögulega inngöngu í ESB eykur enn frekar á þá óvissu sem bændur búa við en mega einfaldlega ekki við.

Höfundur er varaformaður BÍ