Umsögn um byggðastefnu lokið

Gert er ráð fyrir tæpum fjórum milljörðum króna í framlög til byggðaáætlunar á árunum 20272031. Það er lækkun um 300 milljónir króna frá árunum 20222026 þegar veitt var 4,3 milljörðum króna til byggðaáætlunar.

Umsagnarferli í samráðsgátt stjórnvalda er lokið fyrir hvítbók um byggðamál. Hún hefur að geyma drög að stefnumótandi byggðaáætlun til 15 ára og aðgerðaáætlun til fimm ára. 29 umsagnir bárust. Innviðaráðherra mun leggja fram þingsályktunartillögu um byggða- og aðgerðaáætlun á Alþingi í haust.

Landbúnaður grundvöllur fæðuöryggis

Gert er ráð fyrir lækkun um 300 milljónir króna á fjárveitingu til byggðamála. Það er lækkun að nafnvirði um 13,4%. Samkvæmt drögunum eru heildaráhrif áætlunarinnar mun meiri og fjölmargar aðgerðir fjármagnaðar með framlagi af öðrum málefnasviðum. Stuðningur við byggðaáætlun sé því aðeins hluti af heildarfjármögnuninni. Athugasemdir eru gerðar við lækkunina í nokkrum umsögnum.

Í umsögn Bændasamtaka Íslands (BÍ) er mikilvægi eflingar landbúnaðar áréttað, það sé lykilatriði í því að framfylgja markmiði stjórnvalda um að stuðla að sjálfbærri þróun byggðar um land allt. BÍ leggja til að „landbúnaður verði skilgreindur sem einn af lykilþáttum byggðastefnu ásamt því að vera grundvöllur fæðuöryggis og sjálfbærrar landnýtingar“. Undir þetta taka Samtök iðnaðarins í sinni umsögn og árétta mikilvægi afhendingaröryggis raforku til matvælaframleiðslu. BÍ gera athugasemd við að vera ekki tilgreind sem mögulegur samstarfsaðili í kafla um matvælaöryggi, nýsköpun og nýliðun í matvælaframleiðslu. BÍ óska jafnframt eftir því að verða samstarfsaðili að aðgerðum til verndar líffræðilegri fjölbreytni.

Í athugasemd Húnaþings vestra er athygli dregin að þróun dreifingar opinberra starfa. Þar hefur ríkisstöðugildum til að mynda fækkað um níu frá árinu 2024. Samband sveitarfélaga á Austurlandi lýsir áhyggjum á breytingu frá fyrri byggðaáætlun að framkvæmd aðgerða sé fyrst og fremst hjá ráðuneytum eða ríkisstofnunum en landshlutasamtök og sveitarfélög samstarfsaðilar. Mikilvægt sé að skýra svæðisbundna ábyrgð.

Ísland verði í fremstu röð

Byggðastefna til 15 ára byggir á þeirri framtíðarsýn að Ísland verði í fremstu röð með trausta og örugga innviði, öflug sveitarfélög, verðmætasköpun og framsækna þjónustu. Hún felur í sér lykilviðfangsefni og þríþætt meginmarkmið; Að jafna aðgengi að þjónustu, tækifæri til atvinnu og stuðla að sjálfbærri þróun byggða um land allt. Áherslur eru á fleiri þætti í hverju markmiðanna og skilgreindar aðgerðir um þær eru settar fram. Hvítbók kemur í kjölfar grænbókar, stöðumats og greiningar á helstu áskorunum og tækifærum í byggðamálum.

41 aðgerð er lögð fram. Þeirra á meðal aðgerðir til að styrkja sveitarfélög í aðlögun að loftslagsbreytingum, styðja við rekstur dagvöruverslunar í minni byggðarlögum, auka aðgengi innflytjenda að landsbyggðinni, styðja við þróun almenningssamgangna á milli byggða, jafna aðgengi að háskólamenntun, jafna stöðu kynja á vinnumarkaði, auðvelda nýliðun og kynslóðaskipti í landbúnaði, styðja við vöruþróun smáframleiðenda og efla alþjóðlega samkeppnishæfni.

Áréttað er mikilvægi þess að stjórnvöld horfi markvisst til landsbyggðarinnar við stefnumótun, áætlanagerð og undirbúning lagafrumvarpa, „þannig að áhrif á byggðir landsins séu metin með heildstæðum hætti“.