Þróun vélar til framleiðslu á ófrjóum laxi

Á síðustu tveimur árum hefur verið unnið að nýsköpunarverkefni, með stuðningi frá Tækniþróunarsjóði og Matvælasjóði, að þróun frumgerðar vélar sem leitt getur til framleiðslu á ófrjóum laxi.

Þróunarvinnan á sér stað undir merkjum félagsins 10x Lausnir, sem er stýrt af þeim Adrian Frey Rodriguez og Saulius Genutis. Adrian segir að um sjálfvirka hrognasprautunarvél sé að ræða fyrir eldislaxahrogn og hafa prófanir hingað til skilað góðum árangri.

Fyrsta og eina vélin

„Tilgangur vélarinnar er að sjálfvirknivæða aðferð við að skila inn í hrognið efni sem kemur í veg fyrir kynþroska laxa. Í kynþroskaferli eldislaxa verða orku- og eðlisbreytingar sem hægja á vaxtarferli fisksins. Hættan við erfðablöndun við villta laxastofna, er þar með úr sögunni með eldi á geldfiski,“ heldur Adrian áfram.

„Þessi frumgerð okkar er fyrsta og eina vélin sem hefur þennan tilgang. Hún nýtir tölvusjón til þess að greina hrognið og staðsetja frumu innan þess, síðan notar hún línu-snúningsmótora til þess að meðhöndla hrognið og sprautar frumuna svo sjálfvirkt. Afköst frumgerðarinnar er allt að eitt hrogn á sekúndu.“

Benchmark þróaði líftæknina

Adrian útskýrir að tæknilausn þeirra sameini hátækni vélahönnun, hugbúnaðargerð og líftækni. „Bakgrunnur okkar er í forritun og vélahönnun, við vorum saman í verkfræði í Háskólanum í Reykjavík og höfum unnið saman í ýmsum verkefnum bæði í Völku og síðan Marel.

Verkefnið er unnið í samstafi við Benchmark Genetics, sem er leiðandi í framleiðslu á laxahrognum. Þeir hafa þróað líftæknina á bakvið þessa geldingu með genaþöggun, í samstarfi við Háskóla Íslands. Þessi aðferð við geldingu hefur þá kosti umfram aðrar geldingaaðferðir að fiskurinn verður ekki erfðabreyttur. Ásamt Benchmark hafa aðilar í Noregi einnig notað þessa aðferð við geldingu, en hafa líkt og hér á landi ekki haft fjöldaframleiðsluaðferð.“

Segir Adrian að þeir laxar sem koma út úr þeirra ferli munu ekki glíma við sömu heilsuvandamál og þekkt er varðandi þriggja litninga laxa, þar sem notast sé við aðrar aðferðir.

Staðfesta niðurstöður og fjármögnun

Spurður um mögulega fjöldaframleiðslu á tækinu, segir Adrian að það velti á ýmsu. „Við þurfum fyrst og fremst að staðfesta að þær niðurstöður sem við höfum fengið hér innanhús gangi í stærri skala og til lengri tíma. 

Síðan þarf að gera fleiri tilraunir til þess að besta ferlið, bæði með tilliti til hugbúnaðar, vélahönnunar og framleiðslu. Hversu hratt við náum þessu fer svo eftir því hvernig okkur tekst að fjármagna verkefnið.“