Óvissan er eitur

Eins og margoft hefur komið fram á þessum vettvangi sem öðrum, þá hafa Bændasamtök Íslands ekki sett sig upp á móti því að kosið sé um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þvert á móti teljum við að stjórnvöldum sé bæði rétt og skylt að afla umboðs þjóðarinnar við slíkar aðstæður.

Að því sögðu þá verður umgjörð kosninganna og umræðunnar að vera til þess fallin að kjósendur geti tekið upplýsta ákvörðun. Í ítarlegri umsögn Bænda- samtakanna um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna er farið ofan í kjölinn á þeim helstu álitamálum sem upp hafa komið við greiningu okkar á málinu og er ómögulegt fyrir mig að gera því öllu skil hér.

Ég vil hins vegar vekja athygli á einu atriði sem ég held að hafi ekki fengið þá athygli og umræðu sem það á skilið. Þá staðreynd að ef samþykkt verður að hefja aðildarviðræður verður óvissan slík um rekstrarumhverfi landbúnaðarins að erfitt verður að réttlæta neina fjárfestingu í greininni aðra en brýnasta viðhald. Vilji og geta til fjárfestingar byggir á fyrirsjáanleika og nú þegar alger óvissa er um það hvaða landbúnaðarkerfi verður hér næstu áratugi er ljóst að hvatar til fjárfestingar í greininni eru nær engir.

Í raun hófst þetta óvissutímabil þegar ríkisstjórnin ákvað að kosið yrði í haust, en gera verður ráð fyrir að ríkisstjórninni takist að koma þingsályktunartillögunni í gegnum þingið.

Neikvæðar afleiðingar þessarar óvissu eru meðal annars þær að framleiðnivöxtur í landbúnaði dregst aftur úr öðrum þjóðum ef fjárfesting dregst saman, sem óhjákvæmilega leiðir af sér verri samkeppnishæfni til lengri tíma fyrir innlendan landbúnað gagnvart erlendum. Þessar afleiðingar ágerast eftir því sem aðildarferlið dregst á langinn, en hafa ber í huga að til lengri tíma hefur fjárfesting í landbúnaði verið minni en skyldi. Og hvað munu bændur þurfa að takast á við þessa óvissu lengi? Um það er mjög erfitt að spá, en ljóst er að sá tími verður mældur í misserum og árum, en ekki mánuðum.

Aðildarviðræður við önnur EFTA-ríki í upphafi tíunda áratugarins tóku styttri tíma en viðræður við mörg önnur ríki. Þannig gekk Finnland inn í Evrópusambandið 31 mánuði eftir að aðildarumsókn var send inn. Viðræður Svía tóku lengri tíma en viðræður Finna, eða sem nemur tæpu ári.

Í tilviki Íslands verður að bera endanlegan samning undir þjóðina í þjóðar- atkvæðagreiðslu, auk þess sem samþykkja verður breytingu á stjórnarskránni á tveimur þingum með alþingiskosningum á milli.

Þetta er langur tími sem okkur er ætlað að bíða í algerri óvissu þar til einhver mynd kemst á framtíðarskipulag landbúnaðar á Íslandi og starfsskilyrði bænda. Þessi óvissa mun vissulega hafa áhrif á fleiri atvinnugreinar, en ég efast um að áhrifin verði víða meiri eða alvarlegri en í landbúnaði.

Ég tel því ekki nema sjálfsagt og eðlilegt að ríkisstjórnin geri allt sem henni er mögulegt til að draga úr þessari óvissu og mikilvægt fyrsta skref væri að gefa út samningsmarkmið í landbúnaðarmálum, þar sem lagðar væru línur sem ekki yrði hvikað frá í viðræðum við ESB. Með því móti væri a.m.k. hægt að milda áhrif óvissunnar, þótt hún væri vissulega enn til staðar.

Í því sambandi vil ég benda á að Bændasamtökin ályktuðu um lágmarksviðmið í aðildarviðræðum á Búnaðarþingi árið 2011. Þessi ályktun er í fullu gildi af hálfu Bændasamtaka Íslands, en þessar varnarlínur geta nýst utanríkismálanefnd sem grundvöllur að skýrum og árangursríkum samningsmarkmiðum fyrir íslenskan landbúnað.

Höfundur er formaður BÍ.