Nauðsynlegt að samningsmarkmið liggi skýrt fyrir

– segir í umsögnum um tillögu að þjóðaratkvæðagreiðslu

Bændasamtök Íslands (BÍ) segja í umsögn, um tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu (ESB), að óvissan vegna mögulegra aðildarviðræðna sé landbúnaðinum ákaflega skaðleg, þar sem hún hafi kælandi áhrif á fjárfestingar í landbúnaði – einkum ef þær dragist á langinn.

Telja þau að ef aðildarviðræður hefjist, lengist tímabil óvissu um mörg ár. Neikvæðar afleiðingar þessarar óvissu verði meðal annars þær að framleiðnivöxtur í landbúnaði dragist aftur úr öðrum þjóðum, dragist fjárfesting saman, sem óhjákvæmilega leiði af sér verri samkeppnishæfni til lengri tíma fyrir innlendan landbúnað.

Engar athugasemdir við þjóðaratkvæðagreiðsluna

Áréttað er í umsögn BÍ að ekki séu gerðar athugasemdir varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort farið verði í aðildarviðræður við Evrópu- sambandið eða ekki.

Stjórnvöldum sé bæði rétt og skylt að afla umboðs þjóðarinnar við slíkar aðstæður. Hins vegar verði að gæta að form- og efnisskilyrðum slíkrar atkvæðagreiðslu ásamt undirbúningi þannig að kjósendur geti tekið upplýsta ákvörðun.

Engin markmið í landbúnaðarkafla

Í umsögninni segir að stuðningskerfi landbúnaðar í ESB sé í grundvallar- atriðum gjörólíkt íslensku stuðningskerfi, sem grundvallist á samningum milli bænda og stjórnvalda. Niðurstaða aðlögunar að svo ólíku kerfi gæti orðið gjörólíkur innlendur landbúnaður frá því sem nú er. Brottfall markaðsverndar myndi þýða mikið tekjutap fyrir bændur hér á landi verði niðurstaðan í líkingu við reynslu Finna árið 1995.

Segja þau enn fremur að þau sjónarmið sem komu fram í nefndaráliti meirihluta utanríkismálanefndar árið 2009 – og vörðuðu landbúnað – hafi verið mótsagnakennd og torskilin. Samningsmarkmiðum í land- búnaðarkafla hafi aldrei verið skilað inn í fyrri aðildarviðræðum.

Forsendur þurfi að liggja fyrir

BÍ telja því nauðsynlegt að samnings- markmið Íslands liggi skýrt fyrir áður en þjóðin gengur til kosninga. Þá þurfi að liggja fyrir hvort að ríkisstjórnin hyggist hefja aðlögun að grunnreglum ESB áður en seinni atkvæðagreiðsla fari fram. Öðruvísi sé ekki hægt að taka upplýsta ákvörðun um afleiðingar valkosta þjóðaratkvæðagreiðslunnar, í takti við viðmið Feneyjarnefndar Evrópuráðsins um þjóðaratkvæðagreiðslur.

Benda samtökin á að árið 2011 hafi Bændasamtökin ályktað um lágmarksviðmið í aðildarviðræðum. Þessi ályktun sé í fullu gildi af hálfu Bændasamtaka Íslands, enda hefur Búnaðarþing ekki tekið nýja ákvörðun. Þessar varnarlínur geti nýst utanríkismálanefnd sem grundvöllur að skýrum og árangursríkum samningsmarkmiðum fyrir íslenskan landbúnað. Bændasamtök Íslands beina því til utanríkismálanefndar að afar mikilvægt sé að þau viðmið sem þingið setur séu skiljanleg almenningi. Samningsmarkmið þurfa að liggja fyrir og vera skýr áður en kemur til atkvæðagreiðslu. Þannig sé unnt að taka upplýsta afstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Villandi spurning

Að mati BÍ er spurning þings- ályktunartillögunnar og forsendur hennar bæði óskýrar og villandi með þeim afleiðingum að kjósendur geti ekki tekið upplýsta ákvörðun. Villandi sé að tala um „áframhaldandi viðræður“ þar sem Ísland hafi ekki stöðu umsóknarríkis hjá ESB samkvæmt gögnum sambandsins. Sams konar athugasemd kom fram í umsögn Landskjörstjórnar.

Til að hefja viðræður þyrfti Ísland að sækja um aðild að nýju og þar af leiðandi sé spurningin villandi. Slíkt gangi gegn alþjóðlegum viðmiðum um góða framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna og vísa samtökin til viðmiða Feneyjarnefndar Evrópuráðsins í því sambandi.

Upplýst ákvörðun kjósenda

Samtök fyrirtækja í landbúnaði (SAFL) skiluðu inn umsögn þar sem einnig er lögð áhersla á að ítarlegar upplýsingar um samningsmarkmið, hagsmuni og áherslur stjórnvalda í aðildarviðræðunum þurfi að liggja fyrir.

Ef halda eigi þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort hefja skuli umsóknarferlið að nýju, þurfi að liggja algjörlega ljóst fyrir til hvers það umboð nær, verði umboð veitt á annað borð. „Slíkar upplýsingar eru forsenda upplýstrar og lýðræðislegrar umræðu. Án þessa eðlilega undanfara er ómögulegt fyrir kjósendur að taka upplýsta ákvörðun um hvort fara eigi í umsóknarferlið að nýju eður ei, enda áhrif niðurstöðunnar þá óljós,“ segir í umsögn SAFL.

Uppfærð samningsmarkmið í víðtæku samráði

Í greinargerð með tillögunni til þingsályktunar um þjóðaratkvæða- greiðslu kemur fram um megin- hagsmuni og samningsmarkmið í viðræðum við Evrópusambandið að umfangsmikil vinna við mótun samningsmarkmiða Íslands hafi farið fram í undirbúningi fyrir og í tengslum við aðildarviðræðurnar 2010–2013. Þar var tilgreint að meðal grundvallarhagsmuna Íslands væri að „tryggja öflugan íslenskan landbúnað á grundvelli fæðuöryggis og matvælaöryggis“.

„Ákveði þjóðin að halda áfram viðræðum um aðild að ESB myndu stjórnvöld vinna uppfærð samningsmarkmið í víðtæku innlendu samráði sem síðan yrðu lögð fyrir Alþingi í sérstakri skýrslu. Þann tíma sem viðræður hafa legið niðri hafa bæði átt sér stað breytingar innanlands og á hinu alþjóðlega sviði sem taka þyrfti tillit til við mótun endurskoðaðra samningsmarkmiða. Þær áherslur sem mótaðar voru í tengslum við upphaflegar viðræður yrðu þó hafðar til hliðsjónar,“ segir enn fremur í greinargerðinni.