Ást og fordómar

Framtíðin á ferðinni heitir ný skáldsaga eftir Þórhildi Ólafsdóttur. Þetta er fjórða frumsamda bók Þórhildar en hún hefur einnig sinnt þýðingum, nú síðustu ár á franska nóbelshöfundinum Annie Ernaux. Framtíðin sem nefnd er í titlinum er bæði sögupersónanna en líka samtími okkar hér og nú og jafnvel það sem fram undan er. Bókin er ástarsaga en hún er líka öðrum þræði viðbragð við þeirri kynþáttahyggju sem hefur tekið að bera á í auknum mæli í bæði alþjóðlegri og íslenskri pólitík á undanförnum árum.

Sagan gerist í París, Reykjavík og litlu þorpi á Íslandi snemma á áttunda áratugnum. Íslensk stelpa, Lovísa, heldur til stórborgarinnar á sumarnámskeið í frönsku og kynnist þar ungum manni, Hüseyin, af sýrlensku bergi brotinn og þau fella hugi saman. Fljótlega verður þó ljóst að þótt ástin sé heit þá er veruleiki fordóma og landamæra, bæði eiginlegra og óeiginlegra, ískaldur. Unga parið stendur því frammi fyrir ýmsum erfiðum spurningum þegar þau velta fyrir sér áframhaldandi sambandi. Framtíð þeirra saman myndi reyna á þau með ýmsum hætti.

Hüseyin gerir sér grein fyrir þessu strax í upphafi sambandsins og gerir vandann og raunar hætturnar sem þau standa frammi fyrir að umræðuefni. Lovísa á hins vegar erfitt með að skilja hvað hann er að fara. Komandi frá þessari einangruðu eyju úti í NorðurAtlantshafi í byrjun áttunda áratugarins virðist hún ekki hafa komist í tæri við þá fordóma og hatur sem Hüseyin útlistar fyrir henni á ítarlegan og raunar fremur almennan hátt. Sakleysi hennar verður á köflum afhjúpandi fyrir það einsleita og fáfróða samfélag sem hún sprettur úr hér uppi á Íslandi. Andstæðurnar eru að minnsta kosti skýrt dregnar í sögunni, kannski of skýrt. Undiraldan í frásögninni verður fyrir vikið aldrei mikil. Spennan í frásögninni myndast ekki síst í tíðum skiptum á milli sjónarhorna. Við sjáum hlutina stundum með augum Lovísu, sjaldnar með augum Hüseyins og svo er sagan að hluta til sögð í þriðju persónu. Þessi frásagnarháttur er viðeigandi í sögu um ólík sjónarhorn á heiminn, ólíkar raddir sem kallast á.

Bókin er áhugaverð glíma við stórt og mikið viðfangsefni sem lítt hefur verið fjallað um í íslenskum bókmenntum. Þórhildur fer vel með efnið en nálgast það stundum á fullvarfærnislegan og almennan hátt. Ástarsagan er límið í bókinni og drifkraftur hennar. Aðalpersónurnar tvær eru sömuleiðis sterkar og vel mótaðar. Sögustaðirnir gegna einnig lykilhlutverki í bókinni, einangruð eyjan í úthafinu og svo suðupottur stórborgarinnar í miðri Evrópu. Í henni eiga elskendurnir þó sína litlu eyju, eins konar griðastað ástarinnar sem þau eiga sín á milli.

Það er óhætt að mæla með lestri bókarinnar sem að lokum færir von um að allt muni á endanum fara vel.