Hærra afurðaverð í útiræktun – meiri kostnaður í ylrækt

Rekstrarafkoma garðyrkjubænda versnaði nokkuð á árinu 2024.

Þetta kemur fram í nýrri rekstrargreiningu Ráðgjafarmið- stöðvar landbúnaðarins (RML).Ívar Ragnarsson, ráðgjafi á rekstrar- og umhverfissviði, segir að ástæðuna megi rekja til þess að fasti kostnaðurinn hafi hækkað nokkuð í ylræktinni og þá sérstaklega raforkuverð og launaliður. Samanlagt telji þessir liðir meira en tvo þriðju af fasta kostnaðinum í ylræktinni.

„Síðan voru engar svokallaðar sprettgreiðslur á árinu 2024, sem var viðbót við beingreiðslur í ylræktinni á árinu 2023,“ útskýrir Ívar.

Betri afkoma í útiræktun

„Afkoma í ylræktinni á tómötum, gúrkum og papriku er heldur lakari árið 2024 hjá þeim búum sem mynda það meðaltal sem unnið er með. Meðaltal segir þó ekki alla sögu þar sem breiddin er mjög mikil,“ heldur Ívar áfram.

„Í útiræktinni er þessu öfugt farið og þó svo að ekki séu neinar sprettgreiðslur þar heldur á árinu 2024 og uppskera sé minni, þá er hærra afurðaverð og litlar breytingar í kostnaði að orsaka töluvert betri afkomu að meðaltali.

Það er samt alltaf svolítið erfitt að horfa á eitt stakt ár í rótargrænmeti þar sem sala hvers árs byggir að hluta til á uppskeru ársins á undan – og birgðum yfir áramót – og þess vegna er gott að horfa á fleiri en eitt ár í einu.“

Gögn frá um 50 framleiðendum

Rekstrargreining RML er nú gefin út í fjórða sinn og gengur verkefnið út á að sundurliða rekstrargögn garðyrkjubúa eins og kostur er og skoða þróun. „Gögn í heildarsafninu eru frá um 50 framleiðendum sem dekka rekstur þeirra fram- leiðenda sem fá um 90% allra stuðningsgreiðslna í garðyrkju árin 2023 og 2024. Þetta stóra gagnasafn gerir okkur meðal annars kleift að skoða þróun á rekstrarniðurstöðum garðyrkjunnar nánast allrar í heild ár fá ári.

Helstu niðurstöður nú eru þær að breytilegur og fastur kostnaður á einingu hækkar, hvort sem horft er á kíló eða flatarmál. Framlegð afurðatekna hækkar hins vegar almennt í greininni allri árið 2024.

Ekki er farið í djúpa greiningu á annarri tegund ylræktar en tómötum, gúrkum og paprikum, eins og til dæmis blómum og salati. En ljóst er þó að afkoman árið 2024 í þessum tegundum er lakari að meðaltali en árið áður,“ segir Ívar.

Frekar neikvæð þróun

Ef garðyrkjan í heild sinni er skoðuð þá er þróunin þar milli áranna 2023 og 2024 frekar neikvæð. Í yfirlitinu kemur fram að tekjur hækki alls um 7%, en gjöld um 8,5%. Heildarafkoma versnar þannig um 12% og heildarskuldir hækka um 22%.

Að sögn Ívars er garðyrkjan þó að meðaltali minna skuldsett en aðrar búgreinar og þó fjármagnskostnaður hafi hækkað á síðustu árum er hann þó ekki eins íþyngjandi og hjá öðrum búgreinum.