Bændur uggandi

Stjórnvöld í Danmörku hafa boðað skarpan samdrátt í leyfilegri notkun köfnunarefnis og plöntuvarnarefna í landbúnaði til þess að bæta vatnsvernd. Bændur segja stjórnvöld innleiða breytingarnar of geyst.

Árið 2024 var gerður samningur um græna Danmörku þar sem bændur, matvælaframleiðendur, sveitarfélög, iðnrekendur og náttúruverndarsamtök miðuðu að því að minnka losun gróðurhúsalofttegunda, endurheimt vistkerfa og eflingu vatnsbúskapar. Bændur voru ánægðir með þann samning, en ákvæði hans átti að innleiða í þrepum og var innbyggður hvati til samdráttar í losun.

Nú hafa stjórnvöld hins vegar bætt verulega í kröfurnar eftir að vatnsverndarmál voru eitt helsta kosningamálið í Danmörku í vor. Skömmu áður hafði verið gefin út skýrsla sem sýndi fram á að vatnsból voru víða með nítrat yfir heilsuverndarmörkum. Eins hefur nítrat safnast upp í fjörðum og vötnum meðfram sjónum sem hefur leitt til súrefnisþurrðar. Nítrat getur safnast upp í jarðvegi og grunnvatni þegar lífrænn og/eða tilbúinn áburður með köfnunarefni er notaður í miklu magni. Það sem ekki situr eftir í jarðveginum og grunnvatni skolast út í sjó.

Lagabreytingin, sem miðar að því að frá og með næsta ári verði sett mikil höft á notkun áburðar og bann lagt við notkun plöntuvarnarefna, verður tekin fyrir á Folketinget, þjóðþingi Dana, í september. Bændur segja fótunum kippt undan sínum búrekstri með svo miklum breytingum á svo skömmum tíma. Landbrug & Fødevarer, sem eru systursamtök Bændasamtaka Íslands, hafa kallað til fjöldafundar 31. ágúst til að mótmæla áformum stjórnvalda. Eins hafa samtökin Bæredygtigt Landbrug boðað til mótmæla fyrir utan Folketinget þegar málið verður tekið til annarrar umræðu þann 1. september.