Varar við því að samþykkja frjálst flæði lifandi dýra

Halldór Runólfsson, fyrrverandi yfirdýralæknir, varar eindregið við því að Ísland samþykki frjálst flæði lifandi dýra í hugsanlegum aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Slíkt, segir hann, myndi óhjákvæmilega leiða til innflutnings alvarlegra dýrasjúkdóma og valda íslenskum landbúnaði og fæðuöryggi óbærilegu tjóni. Halldór telur raunhæft að Ísland fái varanlegar sérkröfur í þessu efni – en aðeins ef skýr samningsmarkmið liggja fyrir frá upphafi.

Halldór Runólfsson, fyrrverandi yfirdýralæknir, birti nýverið grein í Morgunblaðinu þar sem hann fjallar um nauðsyn þess að Ísland setji skýr og afdráttarlaus samningsmarkmið gagnvart Evrópusambandinu ef til aðildarviðræðna kemur. Þar segir hann frjálst flæði lifandi dýra algjörlega óásættanlegt fyrir Ísland.

Að mati Halldórs er þetta algjört lykilatriði í öllum mögulegum viðræðum.

„Ef ekki er hægt að fá einhverjar undanþágur í þessu, þá er þetta bara stopp,“ segir hann. „Þá má bara alls ekki fara í viðræður.“

Aðspurður staðfestir Halldór að frjálst flæði lifandi dýra sé meginregla innan Evrópusambandsins.

„Lifandi dýr falla undir þetta fjórfrelsi,“ segir hann. „Þannig að það er lítið sem ekkert sem menn geta gert í því þegar flytja á dýr frá einu landi í annað innan Evrópusambandsins.“

Gjörólíkt því sem Ísland býr við

Halldór bendir á að staðan á Íslandi sé gjörólík þeirri sem ríkir innan ESB. Hingað til hafi Ísland flutt inn dýr með mjög ströngum skilmálum og undir fullri stjórn yfirvalda.

„Við höfum gert þetta síðustu áratugi með miklu öryggi,“ segir hann. „Og þannig viljum við fá að hafa þetta áfram.“

Innflutningur hafi að mestu leyti snúist um erfðaefni, svo sem fósturvísa, frjóegg eða sæði, en afar sjaldan um lifandi dýr, þó undantekningar hafi verið, til dæmis minkur, býflugur og svín.

„Að þurfa að gangast undir það að hver sem er geti bara pantað sér dýr og flutt inn á eigin spýtur teljum við vera stórhættulegt,“ segir Halldór. „Og muni skila sér í sjúkdómum mjög fljótlega.“

Reynsla úr aðildarviðræðum

Halldór sat í samninganefnd Íslands í aðildarviðræðum við Evrópusambandið á árunum 2009–2013 og segir málið hafa verið eitt af þeim sem hart var tekist á um.

„Við héldum því stíft fram af Íslands hálfu að það að fara að flytja inn lifandi dýr án varúðarráðstafana myndi hafa mjög slæmar afleiðingar,“ segir hann.

Í viðræðunum hafi Ísland líkt stöðu sinni við eyþjóðir á borð við Ástralíu og Nýja Sjáland, sem hafa haft tök á að halda mjög ströngum reglum um innflutning lifandi dýra.

„Þeim var nú hálfilla við þann samanburð og sögðust ekkert vilja hafa neinar nýjar Ástralíur og Ný Sjálönd í Evrópu,“ segir Halldór.

Engu að síður telur hann raunhæft að Ísland geti fengið varanlegar undanþágur í þessu efni.

„Í fyrsta lagi skiptir íslenski markaðurinn þá engu máli, hann er svo lítill,“ segir hann. „Og í öðru lagi eru þessar sérkröfur ekki fordæmi sem önnur lönd geta byggt á. Við erum algjörlega einstakir.“

Evrópskir yfirdýralæknar öfunduðu Ísland

Halldór segir að í óformlegum samtölum við yfirdýralækna innan Evrópusambandsins hafi oft komið fram ákveðin öfund.

„Þeir öfunduðu okkur af því að geta stjórnað þessu,“ segir hann og nefnir sem dæmi vandamál ESB-ríkja með afríska svínapest, meðal annars vegna villisvína sem fara óhindrað yfir landamæri.

Áhættumat sýndi óbærilegt tjón

Í grein sinni vísar Halldór til ítarlegrar áhættumatskýrslu sem unnin var af sérfræðingum og birt árið 2015. Hún sé enn í fullu gildi.

„Þetta var alvöru áhættumat,“ segir hann. „Og það kom bara hreinlega út að innan eins árs í frjálsu flæði lifandi dýra myndu koma sjúkdómar.“

Sem dæmi nefnir hann að mjólkurbændur gætu viljað flytja inn 20–30 kýr frá Danmörku, jafnvel með nauti, og byggja upp afkastamikla hjörð.

„Og þá myndu koma með sjúkdómar,“ segir Halldór, þrátt fyrir að Danmörk teljist með góða sjúkdómastöðu.

Hagfræðingurinn Daði Már Kristófersson, núverandi fjármálaráðherra, hafi reiknað út efnahagslegt tjón sem slíkt myndi valda íslenskum landbúnaði.

„Og þá erum við bara að tala um einstaka sjúkdóma,“ segir Halldór.

Alvarlegar afleiðingar fyrir hrossarækt

Halldór nefnir sérstaklega hættuna sem frjáls innflutningur lifandi hesta myndi hafa í för með sér.

„Með þeim gæti komið hestainflúensa, kverkeitlabólga og herpessjúkdómar,“ segir hann, „sem myndu gera íslenskri hrossarækt og hestamennsku ákaflega erfitt fyrir.“

Ekki sé hægt að bólusetja fyrir öllum þessum sjúkdómum.

Rauða strikið

Halldór segir óhugsandi að farið verði í þjóðaratkvæðagreiðslu án þess að skýr samningsmarkmið liggi fyrir.

„Það getur ekki verið að okkur sé ætlað að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og vita ekki neitt hvað stjórnvöld eru að hugsa,“ segir Halldór.

Að hans mati yrði niðurstaðan einfaldlega nei, ef ekki væri tryggt að vernda ætti íslenskan búfjárstofn.

„Þess vegna vildi ég koma þessum sjónarmiðum á framfæri,“ segir hann, „og minna menn á þessa skýrslu sem er til og er enn í fullu gildi.“