Sögur af samráði

Samkeppniseftirlitið sektaði nýverið Samskip um 4,2 milljarða króna vegna ólöglegs samráðs við Eimskip.

Í skýrslu Samkeppnis­eftirlitsins um helstu atvik samráðsins kemur fram að Samskip og Eimskip höfðu a.m.k. frá árinu 2001 átt í tilteknu ólögmætu samráði, en
alvarlegustu brotin hófust í aðdraganda efnahagshrunsins á árinu 2008 og stóðu til ársins 2013.

Hrunið vekur upp tilfinningar

Það segir sína sögu að stjórnendur Samskipa og Eimskipa hafi séð tilefni til þess að stunda ólögmætt samráð á frystigeymslumarkaði í Hollandi á uppgangs árunum fyrir hrun, en þau hlutu sekt hollenska samkeppniseftirlitsins fyrir slíkt samráð á árunum 2006­2009. Í því samhengi er umhugsunarvert að lesa um nýlegar stjórnvaldsektir vegna brota sem voru framin á árunum í kringum hrun.

Það er ekki síst tímabilið sem brotin eiga sér stað sem vekur spurningar. Að stunda ólöglegt samráð er nógu slæmt, að herða að öðrum íslenskum fyrirtækjum, á tíma þegar efnahagur landsins var í molum og fjöldi fólks barðist í bökkum virðist einhvern veginn aðeins verra. Það er ljóst að þessir viðskiptahættir hafa haft víðtæk áhrif og ekki aðeins fyrir fyrirtæki sem ofgreiddu fyrir útflutning.

Það blasir við að áhrifin eru mikil þar sem útflutningsgreinar eru undirstaða atvinnu líkt og víða er á landsbyggðunum og bændur, eins og aðrir, hafa hlotið skaða af, og það á krefjandi tímum. Í skýrslunni er m.a. vikið að áhrifum samráðsins á fyrirtækið Norðlenska, sem á þeim tíma var alfarið í eigu bænda.

Þá eru ótalin þau áhrif sem verðhækkanir vegna samráðsins höfðu á virðiskeðjuna í heild sinni en ljóst er á fjölda rannsókna að á tjón neytenda og efnahagslífsins er mun meira en ágóði þeirra sem stunda verðsamráð.

Málið allt hefur haft áhrif á okkur öll, almenning, vegna óhóflegra hækkana m.a. á landflutningum sem hefur haft bein áhrif á verðlag á nauðsynjavöru, ekki síst í dreifðum byggðum.

Golf, ferðalög og matarboð.

Í skýrslunni kemur fram að á brotatímabilinu hafi stjórnendur og lykilstarfsmenn skipafélaganna átt í samskiptum í a.m.k. 160 tilvikum, með fundum, símtölum, á golfmótum, í ferðalögum og í matarboðum. 160 tilvik þar sem forréttindakarlar ræða þaul­ skipulagða brotastarfsemi sem dró með afdrifaríkum hætti úr samkeppni hér á landi, jafnvel undir dynjandi píanóslætti Elton John.

Kjarninn er sá að með ólöglegu samráði sköpuðu skipafélögin kjöraðstæður til þess hagnast á kostnað viðskiptavina og samfélagsins alls.

Við svona framferði er ekki hægt að una og styrkja þarf Samkeppniseftirlitið enn frekar til að taka á samkeppnislagabrotum.