Sextán kýr í valinn vegna eitrunar úr haughúsi

Sextán mjólkurkýr í fjósi drápust úr gaseitrun þegar hrært var upp í mykju í haughúsinu undir þeim í lok júlí.

Bóndinn í Ásgarði í Reykholtsdal var á síðasta degi júlímánaðar að hræra upp í haughúsi undir fjósinu á bænum til að dæla mykjunni upp og bera á völlinn. Í frétt í Skessuhorni er haft eftir bóndanum, Magnúsi Eggertssyni, að þetta hafi hann gert hvert sumar um langa hríð, en þó aldrei áður svo seint í júlí, en heitt var í veðri þennan dag og vind hafði lægt.

Reyndi að draga úr eituráhrifum

Eftir um eins og hálfs tíma vinnu niðri í haughúsinu, þar sem hann hafði í og með auga með kúnum, hafi hann orðið var við að fimmtán kýr voru lagstar og hafi þær drepist úr gasi sem reis upp af mykjunni þegar hrært var í henni. Hann segir kýrnar hafa verið úti á túni um morguninn en verið komnar í fjós þegar þetta var enda sé þar mjaltaþjónn sem þær hafi getað gengið í eftir þörfum.

„Fyrstu viðbrögð voru þau að drepa strax á traktornum svo hætti að hrærast í mykjunni, opna allar gáttir og kalla eftir aðstoð annars heimilisfólks. Undir engum kringumstæðum má fara inn í gripahús þegar svona gerist. Ég gríp þá vatnsslöngu og byrja að sprauta kröftugri bunu inn á gólfið til að freista þess að súrefnið í vatninu dragi úr eituráhrifunum. Þegar þarna er komið geri ég mér strax grein fyrir því að kýrnar voru að drepast,“ sagði Magnús í samtali við Skessuhorn.

Góð loftun lykilatriði

Fimmtán kýr drápust strax vegna brennisteinsvetnismengunar úr mykjuhaugnum, og sú sextánda daginn eftir. Í fjósinu voru 60 kýr og þar af 56 þeirra mjólkandi.

Í svipuðu tilviki sem varð fyrir áratug í Bláskógabyggð hrundi nyt úr kúm sem orðið höfðu fyrir gasmengun en lifað af.

Ekki er einsdæmi að óhapp af þessu tagi gerist og hefur gas úr haughúsum, þá metan og brennisteinsvetni, einnig reynst mönnum skeinuhætt og þeir veikst af því. Mikilvægt er að loftun sé trygg við upphræru svo ekki skapist hættulegar aðstæður af þessu tagi fyrir menn og dýr.

Friðrik Daníelsson efnaverkfræðingur sagði í samtali við Bændablaðið eftir tilvikið í Bláskógabyggð árið 2014 að brennisteinsvetni sé það sem framkallar skítalyktina, svo töluð væri góð íslenska. Það sé eitt versta eitur sem til er en sem betur fer lykti það illa og menn finni því fyrir því. Sé það hins vegar komið yfir ákveðið magn eða styrk þá hætti menn að finna lyktina.

„Það sem gerist er að menn fara að hræra upp, eru vanir lyktinni og svo hætta þeir að finna hana. Skepnur eru alveg eins. Kýr geta því fengið eitrun og það þarf ekki mikið til. Ef styrkur brennisteinsvetnis í loftinu nær 0,05 prósentum þá steinliggja bæði skepnur og menn. Ef ekki er loftræst duglega þá tekur ekki langan tíma þar til þetta magn leiðir til dauða,“ sagði Friðrik.

Hann varaði við því að bændur væru einir við að hræra upp í haughúsum sínum og hvatti til notkunar gasgríma sem síi brennisteinsvetnið út.