Nýir búvörusamningar verða að styðja við íslenska nautakjötsframleiðslu

Íslensk nautakjötsframleiðsla stendur á tímamótum. Á sama tíma og eftirspurn eftir innlendu nauta- kjöti eykst, glíma nautakjötsframleiðendur við hækkaðan framleiðslukostnað, óstöðugt rekstrarumhverfi og harðari samkeppni frá innfluttu nautakjöti – í boði stjórnvalda. Í þessu samhengi skipta komandi búvörusamningar sköpum. Þeir verða ekki aðeins að tryggja afkomu bænda til skamms tíma, heldur einnig skapa skýra framtíðarsýn fyrir greinina í heild.

Nautakjötsframleiðsla á Íslandi byggir á sérstöðu sem ekki allar aðrar þjóðir geta státað af. Hreint umhverfi, góð dýravelferð og rekjanleiki alla leið til bónda. Hér á landi búum við með heilbrigða gripi og sýklalyfjanotkun ein sú minnsta sem þekkist í heiminum. Þetta eru verðmæti sem neytendur kunna sífellt betur að meta. En þessi sérstaða stendur og fellur með því að rekstrargrundvöllur bænda sé raunhæfur. Ef afkoma er veik, dregur úr framleiðslunni, nýliðun minnkar og þekking tapast.

Eitt stærsta verkefnið í nýjum samningum er að takast á við þróun framleiðslukostnaðar. Fóður, áburður, rafmagn og kostnaður við fjárfestingar hefur hækkað verulega á undanförnum árum. Á sama tíma hefur þróun afurðaverðs ekki náð að halda í við hækkaðan framleiðslukostnað. Þetta ójafnvægi er ekki sjálfbært til lengri tíma. Búvörusamningar verða að innihalda skýr verkfæri til að jafna þetta bil, hvort sem það er í formi beinna stuðningsgreiðslna, sveigjanlegra viðbragða við kostnaðarbreytingum eða hvata til aukinnar framleiðslu.

Það þarf að horfa sérstaklega til stöðu nautakjötsframleiðslu sem oft hefur setið eftir í samanburði við aðrar búgreinar. Ef markmið er að auka sjálfbærni og efla fæðuöryggi þjóðarinnar, þá hlýtur að vera forgangsatriði að styrkja innlenda framleiðslu. Það er einfaldlega óábyrgt að treysta í auknum mæli á innflutning á sama tíma og innlend framleiðslugeta er til staðar – en veik.

Nýir samningar þurfa einnig að styðja við nýliðun og kynslóðaskipti. Ungt fólk hefur áhuga á landbúnaði, en þarf að sjá fram á raunhæfa framtíð í greininni. Skýrari stuðningur við uppbyggingu, fjárfestingar og tækniþróun getur skipt sköpun. Sjálfvirkni, betri nýting gagna og framfarir í kynbótum bjóða upp á aukna framleiðni og bættan rekstur – en aðeins ef bændur hafa bolmagn til að fjárfesta í greininni.

Loftslagsmál eru einnig óhjákvæmilegur hluti af umræðunni. Íslensk nautakjötsframleiðsla hefur alla burði til að vera í fremstu röð þegar kemur að sjálfbærni. Þar þarf að vinna markvisst með bændum, ekki gegn þeim. Stuðningur við kolefnisbindingu, betri fóðrun og landnýtingu getur skilað raunverulegum árangri – en krefst fjárfestinga og langtímahugsunar.

Nýir búvörusamningar eru tækifæri. Tækifæri til að styrkja innlenda framleiðslu, auka sjálfbærni og tryggja að íslenskir neytendur hafi áfram aðgang að hágæða nautakjöti úr íslenskri sveit. En til þess þarf skýra stefnu, pólitískt hugrekki og raunverulegan vilja til að setja íslenskan landbúnað í forgang.

Ef ekki, þá mun þróunin því miður vera í öfuga átt, framleiðslan minnkar, innflutningur heldur áfram að aukast og fæðuöryggið veikist. Það er val sem við eigum ekki að velja.

Höfundur er formaður nautgripabænda BÍ og stjórnarmaður BÍ.