Nauðsynlegt að hafa tryggingar í lagi
Hulda Ragnheiður Árnadóttir, forstjóri Náttúruhamfaratryggingar Íslands (NTÍ), hélt erindi á búgreinaþingi þar sem hún fjallaði um tryggingar og tryggingarmál bænda. NTÍ er opinber stofnun sem hefur það hlutverk að vátryggja helstu verðmæti gegn náttúruhamförum.
„Eitt af því versta sem ég lendi í í mínu starfi er þegar fólk tilkynnir um tjón til Náttúruhamfaratryggingar Íslands vegna atburða sem falla undir lögin sem um stofnunina gilda og það reynist ekki vera vátryggt fyrir því tjóni sem það hefur orðið fyrir,“ segir Hulda Ragnheiður.
Skyldu- og valtryggingar
Hulda Ragnheiður segir að almennt sé lítil hætta á að slíkt gerist með húseignir, þar sem þær eru allar skyldutryggðar bæði gegn bruna og náttúruhamförum.
„Gagnvart innbúi og lausafé gegnir öðru máli, því þau verðmæti er ekki skylda að brunatryggja. Velji eigandinn aftur á móti að brunatryggja innbú og lausafé er skylda að greiða samhliða fyrir iðgjald sem rennur til NTÍ vegna verndar gegn tjóni af völdum náttúruhamfara.
Einnig er rétt að geta þess að margar af þeim vátryggingum sem í daglegu tali nefnast landbúnaðartryggingar, innifela brunatryggingu og þar með náttúruhamfaratryggingu sem gildir gagnvart tjónum sem verða af völdum jarðskjálfta, eldgosa, snjóflóða, vatns- og sjávarflóða og skriðufalla.
Reyndar er það þannig að margir vita ekki að þeir eru með gildar vátryggingar hjá NTÍ, þar sem þeir eru aldrei í beinum samskiptum við stofnunina nema þegar til tjóns kemur. Í lögum nr. 55/1992 kemur fram að það er hlutverk almennu vátryggingafélaganna að innheimta iðgjald af öllum húseignum og brunatryggðu innbúi og lausafé sem síðan er skilað til NTÍ.“
NTÍ kemur oft til sögu
Fjöldi fólks áttar sig ef til vill ekki á því hversu oft NTÍ, sem áður hét Viðlagatrygging Íslands, kemur við sögu í tjónamálum um allt land.
Frá árinu 1987 hafa 276 atburðir átt sér stað, flestir þeirra snerta fáa eigendur með óverulegum tjónum en sá stærsti var jarðskjálftinn í Ölfusi árið 2008 þar sem um 5.000 tjónamál komu við sögu í 19 milljarða atburði á núvirði. Á þessum 25 árum eru fjórir atburðir til viðbótar við jarðskjálftann í Ölfusi sem hafa kostað yfir hálfan milljarð að núvirði.
Það eru snjóflóðin á Vestfjörðum árið 1995, jökulhlaup úr Vatnajökli árið 1996, jarðskjálfti á Suðurlandi árið 2000, og aurskriðurnar á Seyðisfirði árið 2020.
„Atburðirnir sem snerta fáa en valda kannski einum aðila í dreifbýli umtalsverðu tjóni eru auðvitað stórir á mælikvarða þess sem fyrir tjóninu verður. Slíkir atburðir hafa átt sér stað um allt land og í raun er enginn landshluti undanskilinn þegar kemur að slíkum atburðum.
Sum svæði eru næmari fyrir vatns- og sjávarflóðum á meðan önnur eru næmari fyrir aurskriðum og krapaflóðum. Það er því mikilvægt að huga vel að því hvernig megi fullnýta tryggingavernd gagnvart eldgosum, jarðskjálftum, snjóflóðum, vatns- og sjávarflóðum og skriðuföllum.“
Landbúnaðartrygging mismunandi milli félaga
„Eins og ég nefndi hér áðan er landbúnaðartrygging mikilvæg fyrir bændur sem vilja vera vel tryggðir, bæði gagnvart náttúruhamförum og svo öðrum þeim þáttum sem eru innifaldir í þeirri tryggingu hjá almennu vátryggingafélögunum.
Slík trygging er þó mismunandi eftir tryggingafélögum og ekki sjálfgefið að öll mikilvæg verðmæti séu inni í tryggingunni. Þannig eru heyrúllur til dæmis sjálfkrafa hluti af landbúnaðartryggingu hjá einu félagi á meðan nauðsynlegt er að velja þær í sérstakri upptalningu ef vilji er til þess að þær séu tryggðar hjá öðru félagi.“
