Mýrland um allt land
Af grónu flatarmáli Íslands eru um 20% þakin votlendi, vistkerfum sem einkennast af hárri grunnvatnsstöðu, sérhæfðum votlendisgróðri ofanjarðar og háu kolefnis- innihaldi neðanjarðar. Sorglega staðan er hins vegar sú að um helmingur þessar ra vistkerfa eru í röskuðu ástandi. Með framræsingu lækkar vatnsstaða og votlendisgróðri hnignar. Súrefni kemst að kolefnisríkum jurtaleifum sem áður voru varðveittar í hinum gegnsósa votlendisjarðvegi, sem einnig er kallaður mór. Við það taka allir vistkerfisferlar að hraðast, koltvísýringur losnar í auknum mæli út í andrúmsloftið og segja mætti að mýrin byrji að ofanda.
Eitt af hlutverkum Lands og skógar er að auka þekkingu á þessum landgæðum, vernda þau og endurheimta. Nýja vöktunarverkefnið Mýrland fór af stað í fyrra og er ætlað er að safna upplýsingum um ástand votlendisgróðurs og -jarðvegs á landsvísu. Mælireitir sem eru 10 x 10 m að stærð eru lagðir út í allar gerðir af náttúrulegu votlendi, röskuð votlendi með mismunandi skala framræsingar, sem og einhver endurheimt votlendi. Markmiðið er að leggja út 500 reiti um allt land, en að sumri loknu verður búið að leggja út og gera fyrstu mælingar á hátt í 100 af þeim. Hver þeirra verður síðan heimsóttur á 10 ára fresti um ókomna tíð.
Meðal gróðurmælinga sem fara fram eru þekjumælingar á æðplöntutegundum og mosa- og fléttuhópum, en að auki er mæld gróðurhæð og uppskerusýni tekin. Vistgerð er skráð samkvæmt vistgerðaflokkun Náttúrufræðistofnunar og svokallað raskstig metið á skala sem Land og skógur hefur þróað, út frá hlutfalli votlendis- og þurrlendistegunda innan gróðursamfélagsins. Þegar kemur að jarðvegi er niðurbrotsstig mósins metið og jarðvegslög eins og áfoks- og gjóskulög skráð. Einnig eru tekin jarðvegssýni niður á 40 cm dýpt, en með þeim fást upplýsingar um rúmþyngd, C/N hlutfall og sýrustig jarðvegs. Í sumum reitum er vatnshæðarrörum komið fyrir en þau virka eins og brunnar og í þeim er hægt er að mæla hæð niður á grunnvatn, handvirkt eða með sjálfvirkum mælum. Að lokum er dýpt mólagsins mæld með svokölluðum mýrarprjóni, en dýpsta mýrin sem mæld hefur verið í verkefninu hingað til var 5,7 m!
Til að stjórnvöld geti tekið upplýstar ákvarðanir um þetta mikilvæga vistlendi þurfa að liggja fyrir upplýsingar um legu þess, eiginleika og ástand. Mýrlandsverkefnið tekur þátt í að bæta þá þekkingu á áður óþekktum skala. Með áframhaldandi samstarfi við önnur votlendisverkefni Lands og skógar sem og aðrar stofnanir skapast breiður þekkingargrunnur sem nýtist til að að skala upp gögn sem safnað er á vettvangi. Sem dæmi styðja gróðurmælingar við fjarkönnun á gróðurfari með gervitunglum og drónum. Í hluta þessara vöktunarreita fara einnig fram beinar gasflæðimælingar á koltvísýringi og metani í samstarfi við Mýrgas-verkefni Lands og skógar sem fær einnig liðsauka frá náttúrustofum landsins. Þannig verður í náinni framtíð hægt að þróa líkön sem spá fyrir um gaslosun frá framræstu votlendi út frá fjarkönnunargögnum og einföldum mælingum eins og þeim sem framkvæmdar eru í Mýrlandi.
Höfundur er sérfræðingur hjá Landi og skógi.
