Mælingar í mólendi

Mælingar á kolefnisjöfnuði lands er eitt mikilvægasta verkefni í landnýtingarhluta loftslagsbókhalds Íslands, sem gjarnan er skammstafað LULUCF.

Það er hluti af Loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna, sem er ein stærsta skuldbinding íslenskra stjórnvalda hvað varðar loftslagsmál.

LULUCF er skammstöfun fyrir enska heitið Land Use, Land Use Change and Forestry, eða landnýting, breytingar á landnýtingu og skógrækt, sem er lýsandi fyrir verkefnið, því það beinist að vöktun áhrifa landnýtingar, breytingum á landnýtingu og skógræktar á loftslagsbreytingar.

Gasmælingaverkefni loftslagsbókhaldsins er umfangsmikið verkefni sem snýr sérstaklega að vöktun kolefnisjöfnuðar í þurrlendisgróðri og -jarðvegi á Íslandi. Teymi Landgræðslunnar, ásamt starfsfólki náttúrustofa víða um land, fara um landið og mæla annars vegar áhrif ljóstillífunar gróðurs og hins vegar öndun jarðvegs til að geta reiknað hversu mikið koldíoxíð losnar og/eða binst í gróðri og jarðvegi.

Allir mælireitirnir eru staðsettir í mólendi en eru fjölbreyttir hvað varðar gróðurfar og tegundasamsetningu, en þetta er til þess að gefa okkur góða mynd af fjölbreytileika íslensks mólendis, sem er mikilvægt þegar kemur að öflun gagna af þessum toga.

Mælingarnar eru gerðar með sérstökum tækjum sem mæla flæði koldíoxíðs. Þær fara þannig fram að mæliklefa er komið fyrir á rörum sem hafa verið rekin niður í jarðveg og styrkur koldíoxíðs inni í klefanum er mældur í tvær mínútur. Þetta gefur okkur hugmynd um hversu mikið koldíoxíð losnar og/eða binst á mælipunktunum á þessu tímabili. Það að styrkur koldíoxíðs hækkar á tímabilinu köllum við losun og ef styrkurinn lækkar er binding á tímabilinu. Gerðar eru tvær mælingar á hverju röri, annars vegar með glærum klefa sem hleypir sólarljósi inn og mælir þá heildarlosun eða bindingu meðan gróðurinn ljóstillífar og hins vegar með hettu sem útilokar sólarljós og gerir okkur kleift að mæla einungis jarðvegsöndun og gefur okkur m.a. hugmynd um hvað á sér stað í myrkri. Mælingarnar eru síðan endurteknar reglulega yfir vaxtartímann; þær hefjast yfirleitt í maí og lýkur í september.

Niðurstöðurnar hjálpa okkur að öðlast betri yfirsýn yfir þann breytileika sem mólendisvistkerfi Íslands búa yfir og eru mikilvægur liður í því að geta notað losunarstuðla sem eru í samræmi við íslenskar aðstæður í loftslagsbókhaldinu.

Fyrstu niðurstöður sýna að það er mikill breytileiki hvað varðar bæði losun og bindingu koldíoxíðs í íslensku mólendi. Bindingin – og losunin – ræðst af samspili nokkurra þátta. Það eru hitastig, raki í jarðvegi, birta, eðli gróðurs og almennt ástand lands. Þannig má segja að binding eigi sér alla jafna stað á uppskerumiklu landi í góðu ástandi, en illa farið land eða hnignað er mjög oft að losa koldíoxíð. Þannig tapast kolefni úr jarðveginum og hann missir smám saman frjósemi sína nema eitthvað sé að gert. Örfoka land, á hinn bóginn, sýnir mjög oft enga losun eða bindingu, enda eru þar forsendur fyrir hvorugu, hvorki gróður né kolefni í jarðveginum.

Hliðstæð vöktun á ræktarlandi og votlendi eru í undirbúningi eða þegar hafnar. Markmiðið er að fá heildaryfirsýn yfir loftslagsbúskap íslenskra gróðurlenda. Slíkar upplýsingar eru bæði mikilvægar til að hægt sé að átta sig á loftslagsáhrifum landnýtingar og til að hægt sé að meta almennt ástand lands og breytingar á því.