Landbúnaður í breyttum heimi

Undirbúningur Búnaðarþings er nú í fullum gangi hjá Bændasamtökunum en Búnaðarþing Bændasamtaka Íslands verður haldið dagana 23.–25.mars næstkomandi á Hótel Natura Reykjavík. Þetta er í fyrsta skipti sem deildarfundum búgreinadeilda og Búnaðarþingi er slegið saman í einn stóran viðburð og er það merki um þá samstöðu og styrk sem hefur byggst upp innan landbúnaðarins og Bændasamtakanna síðustu ár.

Á Búnaðarþingi eru lagðar línurnar fyrir starfsárið og snúa innsendar tillögur að því hvernig megi bæta starfsumhverfi landbúnaðarins. Endurnýttar og -bættar tillögur um ágang álfta, gæsa og hegra á ræktarlönd eru að sjálfsögðu á sínum stað.

Væringar í heimsmálunum hafa haft í för með sér áskoranir fyrir landbúnaðinn og áform ríkisstjórnarinnar um að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið bæta talsvert á óvissu í starfsumhverfi landbúnaðarins.

Samkvæmt stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar á þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild Íslands að ESB að fara fram eigi síðar en árið 2027 en það gæti þó orðið mun fyrr samkvæmt heimildarmönnum erlenda fréttamiðilsins Politico í vikunni.

Umræða um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu hefur reglulega komið upp í þjóðfélagsumræðu en landbúnaður er ein þeirra atvinnugreina sem yrðu fyrir hvað umfangsmestum breytingum við aðild, bæði vegna breytinga á stuðningskerfum og vegna aukinnar samkeppni á innlendum markaði. Gríðarlega mikilvægt er að greina hvar línurnar liggja ef kemur að samningaviðræðum og að áhrif við inngöngu í ESB verði greind. Þetta er nauðsynlegt áður en tekin eru afdrifarík skref í stefnumótun landsins. Eitt stærsta verkefni Bændasamtakanna á þessu ári verður að gæta hagsmuna landbúnaðarins þegar ákvörðun er tekin um hvort fara eigi í samningaviðræður og ef í þær verður farið.

Að grípa gæs

Það er okkur nauðsynlegt að horfa til framtíðar og rýna í heimsmyndina en samtímis má okkur ekki yfirsjást þær áskoranir sem bændur finna á eigin skinni og landbúnaðurinn stendur frammi fyrir dags daglega. Tómatarnir vaxa áfram í gróðurhúsinu, mjólkin flæðir úr kúnum og andfuglinn er væntanlegur með vorinu með tilheyrandi skaða á ræktarlandi og uppskeru. Það er ekki að ástæðulausu að ályktanir um þessa áskorun birtast ár eftir ár á fundum bænda þar sem óskað er eftir veiðiheimildum sem gera bændum kleift að verja tún og akra. Þess má geta að t.d. hefur stofnstærð álftar margfaldast frá því að fuglinn var friðaður árið 1913, sem var aðallega gert á þeim forsendum að álftin þykir falleg en ekki að fuglinn hafi verið í útrýmingarhættu. Frumvörp og tillögur til þingsályktana um úrbætur vandans hafa verið lagðar fram en málin þokast ekkert áfram og því kjörið tækifæri að grípa gæsina ef vilji er fyrir hendi.

Til að landbúnaðurinn megi hér vaxa til framtíðar með nauðsynlegri nýliðun þarf að tryggja starfsskilyrði bænda. Þá þarf að tryggja að fjármagn til landbúnaðar sé í samræmi við markmið opinberra stefna og styðji við innlenda framleiðslu, auka þarf fjárfestingu í landbúnaði með auknum fjárfestingastuðningi og lánsfjármögnun, bætt tryggingaumhverfi og afleysingaþjónusta eru starfandi bændum og nýliðun í landbúnaði gríðarlega mikilvægar. Samkeppnisstaða innlends landbúnaðar þarf einnig að vera sanngjörn og í því tilliti þarf bæði að horfa til verndartolla og að létta á íþyngjandi regluverki, sama hvort það snýr að litlu eða stóru málunum.