Jarmað, hneggjað og baulað
LED-ljósavæðing gróðurhúsa landsins skapar ný tækifæri í ylrækt. Rannsókn Danielle Napier, orkuverkfræðings við Háskóla Íslands, sem sagt var frá í síðasta blaði sýnir fram á að ef byggð væri upp innlend grænmetisrækt sem uppfyllti næringarþarfir allra Íslendinga þá þyrfti til þess 0,43 teravattstundir af raforku ef notuð væru LED-ljós en 0,72 teravattstundir ef notaðir væru HPS-lampar sem er eldri tækni.
Hið sama á við um ávaxtarækt. Ef byggð væri upp innlend ávaxtarækt sem uppfyllti næringarþarfir Íslendinga þyrfti 1,4 teravattstundir til að lýsa með LED-lömpum, en 2,4 teravattstundir með HPS-lömpum.
Þetta er verulegur sparnaður á orku. Í rannsókninni er raunar sýnt fram á að talsvert minna rafmagn þyrfti til þess að framleiða allt það grænmeti og ávexti sem þyrfti til að uppfylla næringarþörf Íslendinga en þarf til þess að knýja þau gagnaver sem áætlað er að koma fyrir hér á landi fram til ársins 2050.
Rannsóknin vekur áhugaverðar spurningar um áherslur í íslensku atvinnulífi til næstu ára og áratuga. Ekki er nóg með að það þurfi minna rafmagn – og þar með minna umhverfisrask – til þess að svara þörf landsmanna fyrir grænmeti og ávexti heldur verða til fleiri störf í ylræktinni en gagnaverum. Allur arður af starfsemi ylræktarinnar verður þar að auki eftir í landinu en einungis arðurinn af sölu orkunnar verður eftir í landinu í tilviki gagnaveranna. Danielle bendir svo á að við getum jú borðað grænmeti og ávexti en við getum ekki borðað afurðir gagnaveranna. Að endingu má nefna að líklega höfum við lítið um það að segja hvaða starfsemi gagnaverin þjóna.
Ólíklegt er að innlend framleiðsla á grænmeti og ávöxtum verði svo mikil að hún muni sinna allri eftirspurn hér á landi. Sem stendur er markaðshlutdeild innlendrar grænmetisframleiðslu þó aðeins tæplega þrjátíu prósent. Það er of lítið og augljós sóknarfæri til staðar. Eitt af markmiðum nýrra búvörusamninga hlýtur að vera að hvetja grænmetisbændur á landinu til að framleiða meira.
Loftslags- og orkusjóður hefur nú annað árið í röð úthlutað styrkjum til orkusparandi verkefna í gróðurhúsum. Styrkirnir námu nú 118 milljónum króna og runnu til ellefu býla. Fyrst og fremst er um að ræða innleiðingu á LED-ljósabúnaði og annars konar orkusparandi búnaði. Áætlað er að hægt sé að draga úr raforkunotkun í gróðurhúsum um fjörutíu til sextíu prósent.
Þessar aðgerðir skila sér í lækkandi raforkukostnaði og þar með aukinni framleiðni og samkeppnishæfni ylræktar, eins og ráðherra orkumála benti á í frétt í síðasta blaði. Neytendur njóta á endanum góðs af hagræðingunni. Þetta verkefni er á allan hátt til eftirbreytni.
