Hvaða lán eru „rétt lán“ fyrir heimilin?

Höfundur: Ásthildur Lóa Þórsdóttir

Fyrir utan alvarleg áföll og veikindi, er fátt sem skekur heimilin jafn mikið og fjárhagslegt óöryggi en því miður er þjóðfélagið okkar þannig upp byggt að fjárhagslegt óöryggi er viðvarandi ástand hjá mjög stórum hluta heimila á Íslandi.

Það eru fáir sem komast hjá því að taka húsnæðislán til að koma sér þaki yfir höfuðið og það er þar sem ballið byrjar fyrir alvöru því íslensk heimili hafa allt of lengi búið við einhver verstu lánakjör í okkar heimshluta.

Jú, það er rétt að vextir eru í sögulegu lágmarki á Íslandi um þessar mundir og því auðveldara en yfirleitt áður að taka hagstæðustu lánin, sem eru óverðtryggð lán sem eru ALLTAF betri kostur en verðtryggð lán.

En þessi „hagstæðu óverðtryggðu lán“ eru engu að síður á breytilegum vöxtum og yfir vofir alltaf sú ógn að þeir muni hækka og greiðslubyrði verða óviðráðanleg, því það er staðreynd að lánastofnanir eru fljótar að taka en lengi að skila.

Ef Seðlabankinn hækkar vexti skilar það sér hratt inn í lánasamninga, en ef vaxtaviðmið Seðlabankans lækka er annað upp á teningnum og þá tekur allt mikið lengri tíma.

Það er t.d. staðreynd að vaxtalækkanir Seðlabankans hafa ekki skilað sér nema að litlu leyti til heimilanna. Núverandi vextir eru þannig um 230% hærri en þeir gætu verið sé tekið mið af stýrivaxtalækkunum undanfarinna tveggja ára.

Þetta eru engar smá upphæðir fyrir hvert heimili.

En svo um leið og ljóst var að stýrivextir Seðlabankans myndu hækka aðeins fór fjármálaráðherra að hafa áhyggjur af því að heimilin sem væru með óverðtryggð lán myndu ekki ráða við greiðslubyrðina sem kæmi í kjölfar vaxtahækkana.

Við hjá Hagsmunasamtökum heimilanna sendum þá frá okkur yfirlýsingu, þar sem við bentum á alla þá lækkun sem heimilin ættu enn þá inni hjá bönkunum, en fátt varð um svör. Hræðsluáróðurinn gegn óverðtryggðum lánum hélt áfram.

Það má færa rök fyrir því að hræðsluáróðurinn eigi rætur í sérhagsmunagæslu því verðtryggð lán heimilanna eru ein helsta mjólkurkú fjármálafyrirtækjanna. Verðtryggingin er gullgæs sem verpir vel.

Það fór því um menn þegar heimilin tóku að flýja verðtrygginguna í stórum stíl.

Hagsmunir fjármálaráðherra og vina hans hjá hagsmunasamtökum fjármálafyrirtækja (SFF) fara engan veginn saman við hagsmuni heimilanna.

Verðtryggð lán eru verstu lán sem heimilin geta tekið. Þau eru e.k. „hunangsgildra“ þar sem bráðin er tæld inn með lægri afborgunum en áður en langt um líður fara þær að hækka og hægt en örugglega lokast gildran og bráðin er föst.

Óverðtryggð lán eru ALLTAF betri en verðtryggð en engu að síður varasöm vegna þess að þá hafa fjármálafyrirtækin sína tryggingu í breytilegum vöxtum sem þau hafa á stundum hækkað með ólögmætum hætti án þess að nánar sé farið í þá sögu hér.

Það er sorgleg staðreynd að í raun eiga neytendur ekki kost á „réttum lánum“ á Íslandi og að ekkert er að marka ráðleggingar fjármálaráðherra eða annarra spekinga sem haga seglum eftir vindi sérhagsmuna.

Á síðasta ári ráðlagði fjármálaráðherra, sá sem stjórnar ríkisfjármálunum, fólki að taka óverðtryggð lán, en nú virðist hann vara fólk við þeim. Hvenær eigum við að trúa honum? Nú eða þá?

Hvernig væri að taka upp almennilega efnahagsstjórn hérna sem byggir ekki á því að féfletta og blóðmjólka heimili landsins?
Almenningur er ekki fóður fyrir bankana!

Fólkið fyrst og svo allt hitt.