Hið „meinta“ viðskiptafrelsi með landbúnaðarvörur við ESB
Árið 1993 var lokið við gerð samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði og hann lögfestur frá Alþingi sem lög nr. 2/1993.
Þau tóku gildi þann 1. janúar 1994. Með samningnum komst m.a. á fríverslun með fjölmargar vörur aðila í milli. Í 8. gr. laganna eru lögfestar grundvallarreglur um frjálsa vöruflutninga. Þar segir að ákvæði samningsins taki m.a. til framleiðsluvara sem tilgreindar eru í bókun 3, í samræmi við það sérstaka fyrirkomulag sem þar er greint frá.
Bókun 3 og niðurfelling tolla
Undir bókun 3 falla í megindráttum margvíslegar unnar vörur sem innihalda hráefni frá landbúnaðarframleiðslu, þ.á m. kjöt, mjólkurafurðir og egg. Árið 2015 voru viðskiptakjör með margar af þeim vörum sem undir hann falla endurskoðuð. Í frétt frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu í september 2015 er eftirfarandi haft eftir þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Sigurði Inga Jóhannssyni: „Það er mjög ánægjulegt að hafa náð samningum um gagnkvæma niðurfellingu tolla sem mun hafa mjög jákvæð áhrif fyrir neytendur og mikil sóknarfæri til aukins útflutnings.“
Umræddir samningar fólu m.a. í sér að Ísland felldi niður tolla á yfir 340 nýjum tollskrárnúmerum og lækkaði tolla á yfir 20 öðrum. Í fréttatilkynningu ráðuneytisins sagði síðan. „Almennt gerði ESB slíkt hið sama. Niðurstaðan felur í sér að allir tollar á unnar landbúnaðarvörur eru felldir niður nema á jógúrt. Sem dæmi munu tollar falla niður á súkkulaði, pizzum, pasta, bökunarvörum o.fl. Auk þessa eru tollar felldir niður eða lækkaðir á óunnum landbúnaðarvörum eins og t.d. villibráð, frönskum kartöflum, útiræktuðu grænmeti o.fl.“
Þótt tollar séu felldir niður eru verðjöfnunargjöld álögð
Eftir niðurfellingu tolla samkvæmt framansögðu er áhugavert að skoða nánar gildandi regluverk ESB. Þar kemur í ljós að þótt tollar hafi verið felldir niður á mörgum vörum sem falla undir bókun 3 og fyrrnefndan samning frá 2015, leggur ESB verðjöfnunargjöld á margar af þessum vörum. Í lauslegri þýðingu heitir reglugerðin sem á við þetta: Reglugerð framkvæmda stjórnarinnar (EB) nr. 1686/2002 frá 25. september 2002 um ákvörðun landbúnaðarþátta og viðbótartolla sem gilda frá 1. janúar 2002 á innflutningur til Bandalagsins á tilteknum vörum sem falla undir reglugerð ráðsins (EB) nr. 3448/93 frá Íslandi og frá Noregi. Með öðrum orðum er hér á ferðinni heimild til handa ESB til að leggja verðjöfnunargjöld á tilteknar vörur sem innihalda landbúnaðarhráefni og eru fluttar inn til ESB frá Íslandi og Noregi.
Á grundvelli þessarar reglugerðar leggur ESB t.d. verðjöfnunargjald á margar vörur sem falla undir vörulið 1806 í tollskránni („Súkkulaði eða önnur matvæli sem innihalda kakó“), sem og vöruliði 1901 („Maltkjarni, framleiðsla úr mjöli, fín- eða grófmöluðu ...“) 1902 (pasta þ.m.t. fyllt pasta), 2105 0010, rjómaís og annar ís og 2004 1091 sem inniheldur kartöfluflögur sneiddar og skornar. Af þessu leiðir að þótt engir tollar séu lagðir á þessar vörur við innflutning til ESB frá Íslandi þá eru engu að síður lögð á þær verðjöfnunargjöld. Þegar þetta er borið saman við íslensku tollskrána þá er ljóst að þessar vörur eru hins vegar fluttar til Íslands frá ESB löndum án tolla og verðjöfnunargjalda. Hér mætti enn fremur nefna önnur dæmi. Undir bókun 3 fellur einnig jógúrt í vörulið 0403. ESB leggur ekki tolla á jógúrt frá Íslandi en hins vegar nemur vörugjald á jógúrt í vörulið 0403 frá 12,4 EUR/100 kg upp í 168,8 EUR/100 kg eftir því um hvaða átta stafa tollkrárnúmer er að ræða.
Til samanburðar nemur EES tollur á vörur í tollskrá á vörulið 0403 samtals 45-53 kr/kg eða 30-36 EUR/kg, eftir því um hvaða átta stafa tollskrárnúmer er að ræða. Þessi tollur hefur verið óbreyttur að krónutölu frá gildistöku EES samningsins 1. janúar 1994.
Lokaorð
Þessi skoðun leiðir í ljós að þrátt fyrir að tollar hafi verið felldir niður í samningum milli Íslands og ESB, stendur áfram heimild af hálfu ESB til að leggja á svokölluð verðjöfnunargjöld m.a. á vörur sem innihalda kjöt, s.s. pitsur og kartöfluflögur eða önnur landbúnaðarhráefni. Var það raunverulega ætlun löggjafans á Íslandi að skapa þetta ójafnræði að öllu öðru slepptu?
