Hér er skurður um skurð frá mýri til mýrar

Þrettán ára hóf ég mína vegferð í umhverfismálum þegar grunnskólinn minn sótti um að verða Grænfánaskóli.

Þegar það tókst hlógum við að birkihríslunni sem við fengum við afhendingarathöfnina því í Staðarsveit vaxa tré varla og þá lárétt ef það gerist. Nú er ég orðin 36 ára og er orðin afar langþreytt á umræðunni um loftslags- og umhverfismál og alls ekki ein um það. En þá er til ráð og það er að hugsa eins og frú Vigdís Finnbogadóttir, landið er menning og menning er landið! En landið hefur mannfólkið því miður skemmt og sér ekki fyrir endann á því. Þess vegna þarf að huga betur að landinu, vernda og endurheimta.

Nú er ég svo óheppin að þykja óhemju vænt um mýrar enda alin upp á jörð sem er nær öll hundblaut með stöðuvötnum, mýrum, sjó og lækjum. En þvílíkt líf sem því fylgir enda er ekkert líf án vatns. Mýrin er þó ekki ósnortin, mörg ævintýrin má finna ofan í skurðum. En þá er ég orðin enn óheppnari því mér þykir líka vænt um skurði og finnst þeir heillandi. Mig langar í þessum pistli að varpa hér fram hugmynd að flokkun skurða því rétt eins og mýrar eru þeir jafn misjafnir og þeir eru margir. En flokkun mín byggist á vísan í upprunalegt hlutverk þeirra:

• Ræktunarskurðir – grafnir til að rækta land til matvælaframleiðslu
• Landamerkjaskurðir – grafnir til þess að merkja landamerki
• Farvegaskurðir – grafnir til að breyta ár- og lækjarfarvegum
• Vegaskurðir – grafnir til að þurrka upp vegstæði
• Beitilandsskurðir – grafnir í úthaga til að bæta beitiland

Með þessari flokkun er orðið augljóst að markmið endurheimtar mýra hlýtur að vera flóknara en svo að við mokum ofan í skurði eingöngu til að stöðva losun kolefnis. Grunnforsenda er, jú, að hækka grunnvatnsstöðu því hlutverk skurða var að lækka hana. En önnur veigamikil markmið hafa fengið lítinn hljómgrunn undanfarið sem rétt er að rifja upp:

• Endurheimt fuglalífs 
  Dæmi: Hærri vatnsstaða heldur jarðveginum mjúkum og rökum sem er mikilvægt fyrir þá fugla sem stinga nefinu niður í jörðina í fæðuleit.
• Endurheimt fiskalífs
  Dæmi: Með því að fjarlægja manngerða þröskulda, loka skurðum og færa vatn aftur í þurrkaða lækjarfarvegi má endurheimta mikilvæg hrygningar- og uppeldissvæði ferskvatnsfiska og ála.
• Endurheimt landslags
  Dæmi: Þegar ruðningar við skurði eru settir ofan í þá opnast landslagið á ný og verður líkara því sem var fyrir framræslu.

Hjá Landi og skógi er hægt að sækja um styrki til endurheimtar votlendis sem m.a. felst í að sérfræðingar okkar leggja til þá faglegu vinnu sem er þörf fyrir árangursríka endurheimt, ráða og leiðbeina verktaka og er allur framkvæmdarkostnaður greiddur. Samningurinn gildir í um 20 ár og takmarkar ekki rétt eða nýtingu landeiganda á sínu landi nema að því leyti að ekki má lækka vatnsstöðuna á ný.

Fyrir frekari upplýsingar má hafa samband við Iðunni Hauksdóttur hjá Landi og skógi eða senda póst á votlendi@landogskogur.is.