Haustið í allri sinni dýrð

Haustið er nú komið í allri sinni dýrð. Bændur eru margir hverjir búnir eða að fara að ljúka réttum og lífið er að fara í sitt eðlilega horf.

Þingsetning var í síðustu viku og ráðherrar hafa lagt fram þingmálaskrár vetrarins. Á þingmálaskrá matvælaráðherra fyrir 153. löggjafarþing Alþingis er nú að finna hvort tveggja tillögu til þingsályktunar um Matvælastefnu og tillögu til þingsályktunar um Landbúnaðarstefnu Íslands, en grundvöllur hennar er skýrsla Hlédísar Sveinsdóttur og Björns Bjarnasonar, Ræktum Ísland! sem kom út í ágúst á síðasta ári. Með Landbúnaðarstefnu fyrir Ísland er ætlunin að huga að umgjörð landbúnaðar í heild og er stefnunni ætlað að liggja til grundvallar við endurskoðun búvörusamninga árið 2023. Ég hvet því alla bændur til þess að kynna sér stefnuna þegar hún birtist í samráðsgátt stjórnvalda í febrúar.

Viðhorf neytenda

Í umræðuskjalinu Ræktum Ísland! var talsvert fjallað um tengsl bænda og neytenda, þ.e. þau gagnvirku tengsl bænda og neytenda sem þyrftu að vera til staðar og væru áhrifaþáttur í að stuðla að aukinni vöruþróun og nýsköpun innan atvinnugreinarinnar. Einnig var tæpt á því í stefnunni að neytendur ættu skýlausan rétt á upplýsingum um uppruna, framleiðsluhætti, lyfjanotkun og umhverfisáhrif matvæla sem þeir kaupa í verslunum, neyta á veitingahúsum eða í mötuneytum. En viðhorf neytenda birtast matvælaframleiðendum með tvennum hætti. Annars vegar er um að ræða þann hóp neytenda sem kýs að láta verð hafa ráðandi áhrif við kaup á matvælum og þá vegur minna hvort um sé að ræða íslenska eða innflutta landbúnaðarafurð því þar skiptir höfuðmáli hvor varan er ódýrari. Síðan er það hinn hópurinn sem mótast fyrst og fremst af kröfum þeirra til gæða og þjónustu og þessi hópur er reiðubúinn að greiða hærra verð fyrir meiri gæði, umhverfisvænni vöru með skýrar upprunamerkingar. En byggir kauphegðun neytenda alfarið á verði eða gæðum landbúnaðarafurða, eða jafnvel sambland af hvoru tveggja? Nú loga öll ljós rauð á meginlandinu og þar undirbýr fólk sig undir harðan vetur. Framundan eru gríðarlegar hækkanir á gasi, olíu og rafmagni sem mun gera fyrirtækjum og heimilum afar erfitt fyrir og enginn mun sjá fyrir endann á eins og staðan horfir við núna. Tækifæri okkar er því núna, að hefja stórsókn í aukinni framleiðslu allra landbúnaðarvara hér á Íslandi.

Áhrif höfrungahlaupsins

Kjaraviðræður haustsins eru á næsta leiti og síðustu vikur hafa forkólfar verkalýðshreyfinganna farið mikinn í fjölmiðlum. Hafa menn lagt drög að hinum ýmsum kröfum í aðdraganda viðræðna og ber þar helst á góma enn frekari stytting vinnuvikunnar. Því er ágætt að tæpa á því hér að matur á Íslandi er ekki framleiddur fjóra daga í viku. Framleiðsla matvæla getur verið ansi langt ferli, allt frá nokkrum vikum í tilfelli grænmetis yfir í nokkra mánuði í tilfelli lambakjöts í nokkur ár í tilfelli nautgripakjöts. Vinnuumhverfi bænda er þar af leiðandi erfitt og krefjandi. Bændur þekkja ekki styttingu vinnuvikunnar eða helgarfrí. Lífsstíll og heimilislíf bænda er samtvinnað vinnu þeirra með löngum og óreglulegum vinnustundum. Það sætir því ákveðinni furðu það höfrungahlaup sem kjarasamningar á Íslandi virðast fastir í þar sem alltaf þarf að semja um örlítið meira en síðasti samningur hljóðaði upp á. Þá sætir jafnframt furðu málflutningur hagsmunasamtaka um að neytendur vilji og stýrist alfarið af verði við kaup á matvælum. Það er nefnilega svo að einhver verður að taka á sig komandi launahækkanir og þrátt fyrir að matarkarfan sé búin að lækka um 6,4% frá 2019 miðað við laun í landinu, þá er ekki endilega útséð með það hver áhrif kjarasamningshækkana verða. Það sé aftur á móti fastlega hægt að gera ráð fyrir því að það verði skrið á launahækkunum og eftir stendur nafnlaunahækkun sem minnkar óðum í meiri verðbólgu.

Við þurfum að spýta í

Landbúnaður líkt og aðrar atvinnugreinar hafa þróast og tekið miklum breytingum á undanförnum áratugum og er það að miklu leyti tæknivæðingunni að þakka, sem og dýravelferð og kröfur um bættan aðbúnað búfjár. En þessi þróun hefur leitt til samþjöppunar innan atvinnugreinarinnar, þar sem bú hafa stækkað og framleiðsla aukist. En stækkun búa hefur einnig í för með sér nýjar áskoranir á borð við auknar áherslur á umhverfismál og umsvifameiri rekstur búa sem kallar á auknar fjárfestingar og stækkun húsa. Það eru atriði sem við sem bændur og hagsmunasamtök bænda þurfum að horfa til þegar við nálgumst neytendur. En við þurfum að spýta í og hefja stórsókn í aukinni framleiðslu en þá má regluverkið ekki hefta og er það Alþingis að laga svo mögulegt sé að auka framleiðslu óháð búvörusamningum.

Nýtt Bændablað kom út í dag