Hálfnað verk þá hafið er!

Nú erum við enn og aftur, sauðfjárbændur, komin á þennan stað að þurfa að taka ákvarðanir um framhald búskapar.

Líkt og venjulega þá verða þær ákvarðanir teknar án þess að geta með neinni vissu fullvissað sig um hverju megi búast við í rekstrarskilyrðunum. Rekstrargögnin sem við höfum til að byggja ákvörðunina snúa nefnilega að öllu leyti að rekstrarkostnaðinum, við höfum ekki enn fengið að sjá hvert afurðastöðvar í kjötiðnaði ætla að stefna í frekari leiðréttingum á afurðaverði á komandi hausti.

Við getum með ágætri samvisku sagt að við höfum náð góðri viðspyrnu á síðasta ári þegar verðleiðréttingar afurðastöðva lágu fyrir, en það er því miður langur vegur frá því að við séum búin að ná upp í það verð sem við þurfum til að geta sagt að afkoma greinarinnar sé ásættanleg.

Niðurstöður rekstrarverkefnis RML fyrir árið 2020 sýndu með óyggjandi hætti að afurðaverð til bænda frá afurðastöð þyrfti að vera 900-1.000 kr. kílóið að lágmarki haustið 2022. Það staðfesti skýrsla Byggðastofnunar svo sem var gefin út í maí á síðasta ári.

Meðalverð síðasta árs með framkomnum álagsgreiðslum og uppbótum stendur í 755 kr/kg. Þannig að það sjá allir sem vilja að betur má ef duga skal.

Það er fátt sem bendir til annars en áframhaldandi samdráttar í framleiðslunni á næstu árum. Árið 2022 var heildarfjöldi sauðfjár um 386 þús. Samkvæmt þeim haustskýrslum 2022, sem hefur verið skilað inn, er heildarfjöldi sauðfjár nú um 365 þús. Það er fækkun um 5,4% milli ára. Fullorðnum ám fækkar úr 301.143 niður í 286.918 og ásettum lambgimbrum fækkar úr 66.051 niður í 60.340. Að öllu þessu samanlögðu þá má gera ráð fyrir fækkun sláturlamba, á komandi hausti, um 18.000 dilka, sem er samdráttur í framleiðslu upp á rúm 300 tonn. Útflutningur síðasta árs var í algjöru lágmarki og ekki nema lítið hlutfall af því sem var flutt út voru skrokkhlutar sem að annars væru vænlegir til sölu á innanlandsmarkaði.

Eins og undanfarin ár bíða sauðfjárbændur eftir skilaboðum frá afurðastöðvum í kjötiðnaði. Fram undan eru ákvarðanir um kaup á stórum hluta þeirra aðfanga sem þarf til framleiðslunnar árið 2024. Nú, sem aldrei fyrr, er mikilvægt að bændur sjái fram á stöðugleika í sínum rekstri. Umboðsmenn afurðastöðva fara nú ríðandi um héruð og leita uppi öll möguleg lömb til að ná til sín í framleiðslu haustsins. Væntanlega nær sá bestum árangri sem ríður besta hestinum. Það er staðreynd að lambakjöt er verðlagt einu sinni á ári meðan aðrar kjöttegundir eru með mun tíðari verðbreytingar.

Verðhækkanir á rekstrarvörum hafa að stórum hluta tekið til sín þær leiðréttingar sem urðu á afurðaverði síðasta haust. Ef það er vilji afurðastöðva í kjötiðnaði að bændur framleiði dilkakjöt þá þarf að tala með skýrum hætti til bænda. Framleiðsluvilji bænda er að þrotum kominn. Það er þó fullur hugur í mörgum bændum, metnaður í starfinu og vilji margra til að halda áfram.

Við höfum ekki gefist upp og nú þurfa afurðastöðvar að segja bændum að þær séu ekki búnar að gefast upp á því markmiði að skila ásættanlegu verði til bænda.

Afurðaverð haustsins þarf að fara að birtast.