Fosfór úr landeldisseyru gerður nýtanlegur til áburðar

– Má búast við að ríflega 800 tonn falli til árlega

Hjá Matís er nú unnið að verkefni sem hefur það að markmiði að vinna fosfór úr fiskeldismykju þannig að hann verði leysanlegri og aðgengilegri plöntum.

Ólafur H. Friðjónsson, fagstjóri hjá Matís, stýrir verkefninu og segir hann að það sé unnið að frumkvæði Matís sem hafi rannsakað fiskeldismykju um árabil. „Þar hafa Jónas Baldursson og Hildur Inga Sveinsdóttir verið í fararbroddi. Efnagreiningar Matís sýndu fram á að fiskeldismykjan er sérstaklega rík af fosfór.“

Meiri fosfór en í hrossataði og kúamykju

„Það er til dæmis töluvert meira af fosfór í mykju úr landeldi samanborið við hrossatað og kúamykju,“ heldur Ólafur áfram. „Það vakti áhuga okkar því fosfór, sem nýtanlegur er í áburð, er af skornum skammti í heiminum og við hér á Íslandi erum alls ekki sjálfbær þegar kemur að notkun fosfórs í áburði. Við ákváðum að skoða hvað stæði í veginum fyrir nýtingu á fiskeldismykju sem fosfórgjafa í áburði og í framhaldi að reyna að gera fosfórinn nýtanlegan. Við fengum í lið með okkur Heiðdísi Smáradóttur hjá Samherja Fiskeldi, og Friederike Dima Danneil, lektor við Landbúnaðarháskólann, áburðarsérfræðing.“

Í verkefninu er lögð áhersla á fosfór en fiskeldismykja er einnig auðug af köfnunarefni og öðrum næringarefnum. Ólafur segir að Matís hafi í öðrum verkefnum einnig rannsakað mykju úr landeldi með tilliti til annarra næringarefna, eins og til dæmis í „Sjálfbær áburðarframleiðsla – heildstæð nálgun á hringrásarhagkerfi“, sem stutt hafi verið af Rannís, og í verkefninu „Jarðvegsbætandi lífefni“, sem var stutt af Matvælasjóði.

Óleysanlegur fosfór úr mykjunni

Ólafur útskýrir að þó að fosfórinnihald mykju úr landeldi sé hlutfallslega hátt, þá nýtist hann illa í áburði. „Ástæðan er sú að fosfórinn er bundinn steindum eins og í jarðvegi og er þannig óleysanlegur, sem þýðir að plöntur geta ekki tekið hann upp.

Hugmyndin er að meðhöndla fiskeldismykjuna með örverum sem geta leyst fosfórinn upp, losað hann frá steindum og gert hann nýtanlegan plöntum. Ýmsar örverur, umhverfisbakteríur og sveppir, eru þekktar fyrir að geta leyst upp fosfór. Í verkefninu eru nokkrar valdar tegundir rannsakaðar. Örverurnar eru ræktaðar á rannsóknarstofu Matís og blandaðar við fiskeldismykju. Svo er fylgst með hvernig magn uppleysanlegs fosfórs eykst í mykjunni. Auðvelt er að rækta upp örverurnar jafnvel í þúsund lítra tönkum og fá mikið magn til þess að meðhöndla mikið magn af fiskeldismykju. Í verkefninu þarf að rannsaka hvernig best er að hátta meðhöndlun mykjunnar, til dæmis hvort mykjan þarfnast formeðhöndlunar, hvort betra sé að blanda örverum við blauta mykju eða spreyja þeim á þurrkaða mykju, en nauðsynlegt er að þurrka mykjuna fyrir flutning.“

Meira en 900 tonn af fosfór

Ef áætlanir ganga eftir mun landeldisfyrirtæki á Íslandi framleiða 140-150 þúsund tonn af laxi árlega eftir um tíu ár. Ólafur segir að miðað við 150 þúsund tonna framleiðslu megi gera ráð fyrir að meira en 35 þúsund tonn af þurrvigtaðri mykju muni safnast árlega, sem telst varlega áætlað. Slíkt magn muni innihalda meira en 900 tonn af fosfór. „Magnið slagar hátt upp í það magn af fosfór sem fluttur er inn árlega, samkvæmt tölum frá 2023. Hins vegar má búast við því að ekki allur hluti fosfórsins í mykjunni verði nýtanlegur.

Verkefnið, sem styrkt er af Matvælasjóði, nær einungis yfir 18 mánuði. Það er stefnt að því að þróa tilraunaáburð og prófa hann í gróðurtilraunum í umsjá Landbúnaðarháskólans. Áður en hægt er að taka slíkan áburð í notkun þarf hins vegar að framkvæma frekari uppskölunartilraunir og rannsaka sjálfbærni og hagkvæmni, það er að framkvæma lífsferilsgreiningu og „tækniefnahagsgreiningu“ (techno economy analysis). Það mun því einhver tími líða áður en hægt verður að fá áburð með fiskeldismykju sem fosfórgjafa,“ segir Ólafur.