Félagskerfi bænda er áskorun

Fækkun, meiri fækkun og enn meiri fækkun bænda í hinum rótgrónu greinum nautgriparæktar og sauðfjárræktar er staðreynd. Við sem störfum fyrir bændur erum meðvituð um þessa stöðu og þær áskoranir sem henni fylgja í félagskerfinu.

Eins og myndirnar sýna voru sauðfjárbændur um 3.800 árið 1996 en voru á síðasta ári innan við 1.800 og hefur fækkað um nærri 800 frá því núgildandi búvörusamningar tóku gildi árið 2016. Í nautgriparæktinni er fækkunin enn meiri en þar voru um 1.900 býli árið 1996 en voru á síðasta ári aðeins 630 á landinu öllu, hafði þeim þá fækkað um rúmlega 200 frá gildistöku núverandi búvörusamninga.

Þetta er staðan sem við þurfum að horfast í augu við og er líka ein af meginástæðum þess hversu mikilvægt er að allar greinar landbúnaðarins vinni saman sem ein heild. Með sameinuðum Bændasamtökum árið 2021 var þeim áfanga náð og hefur mikið áunnist frá þeim tíma í að ná aftur áheyrn bæði stjórnvalda og landsmanna allra á málefnum bænda. Einnig eru boðleiðir innan félagskerfis sameinaðra Bændasamtaka stuttar og því auðvelt fyrir félagsmenn að koma skoðunum og hugmyndum á framfæri. Minni þátttaka er þó staðreynd.

Flestir sem starfa að félagsmálum í dag þekkja að þátttaka hefur almennt minnkað, það er viss ládeyða sem er einkennandi þessa fyrstu mánuði ársins og þátttakan er því hlutfallslega minni en var áður. Ábyrgðin er þannig sett á færri hendur en áður var. Þessi staða veldur áskorunum í félagskerfi Bændasamtakanna af því það er mikilvægt að sem flestir bændur komi sínum skoðunum á framfæri þegar verið er að sýsla með hagsmuni landsbúnaðarins sem er ein af undirstöðu atvinnugreinum landsins.

Sem framkvæmdastjóri Bændasamtakanna er mér þetta málefni afar hugleikið. Stjórnir búgreinadeilda Bændasamtakanna bera
eðlilega talsverðan hita og þunga af þessu hlutverki að vera tengiliðir við grasrótina þar sem stærri hluti félagsmanna hefur beinan aðgang að starfinu þar. Skrifstofa samtakanna vinnur síðan beint að þeim málefnum sem búgreinadeildirnar óska eftir
hverju sinni. Árleg hringferð Bændasamtakanna, þar sem stjórn BÍ, stjórnir búgreinadeilda og starfsfólk fara hringinn, er einnig einn þáttur í því að ná beinni tengingu við félagsmenn og hafa þær ferðir mælst vel fyrir.

Á næstu vikum og mánuðum munu félagsmenn síðan sjá breytingar sem miða að því að auka til muna upplýsingamiðlun til félagsmanna. Það er von mín að þær breytingar verði til þess að fleiri félagsmenn láti sig hagsmunabaráttuna varða með beinum hætti og láti sínar skoðanir í ljós innan félagskerfisins.

Ein af þeim spurningum sem verður að spyrja sig er hvort sú þróun sem við sjáum á myndunum sé ásættanleg. Enn eru þrjú ár eftir af gildistíma núverandi búvörusamninga sem samþykktir voru árið 2016 en fækkun bænda er nú þegar nálægt þriðjungi á gildistímanum. Hvar eru byggðasjónarmið stjórnvalda sem sett hafa verið fram í ýmsum orðum og áætlunum og hvernig á að takast á við félagslega þáttinn í byggðum landsins þegar fækkunin er jafnmikil og raun ber vitni? Þetta er eitt af mörgum atriðum sem félagskerfið þarf að taka til skoðunar áður en nýir búvörusamningar verða gerðir.

Stöðug fækkun er ekki sjálfbær, því verðum við að efla okkar starf og sækja fram.