Dýravelferðarvottanir
Höfundur: Oddný Anna Björnsdóttir
Dýravelferðarvottanir eru staðfesting óháðs þriðja aðila á því að aðbúnaður og meðhöndlun dýranna sé í samræmi við ákveðinn dýravelferðarstaðal/reglur sem gengur lengra en almenn lög og reglugerðir um dýravelferð og aðbúnað.
Dýravelferðarvottanir hafa hingað til verið mest áberandi í Bandaríkjunum. Þær bandarísku velferðarvottanir sem eru leiðandi, hafa raunveruleg áhrif á aðbúnað og meðhöndlun dýranna og er helst treystandi skv. fulltrúum verkefnisins Farm Forward, eru Certified Humane Raised and Handled, Global Animal Partnership sem var upphaflega búin til af Whole Foods Market en varð síðar að almennri vottun, Animal Welfare Approved (AWA) og American Grassfed.
Innan Evrópusambandsins er engin sérstök velferðarvottun búfjár til en ólíkar vottanir eru í boði í ólíkum löndum, bæði opinberar og í eigu fyrirtækja. Dæmi um það er opinbera merkið í Danmörku fyrir svínaræktendur, Bedre Dyrevelfærd og merki verslunarkeðjunnar Coop, Dyrevelfærd, Det Gode Staldliv.
Coop, sem er með ríflega þriðjungs markaðshlutdeild í Danmörku, ákvað að gera sitt eigið merki þar sem forsvarsmenn hennar telja hið opinbera merki vera ákveðinn hvítþvott og segja sitt merki byggjast á áreiðanlegri og strangari reglum. Neytendur í Danmörku virðast á sama máli því kannanir hafa sýnt að þeir telji það ekki nógu metnaðarfullt.
Samevrópsk löggjöf
Sífellt meiri þrýstingur er á samevrópska löggjöf sem rétt er að taka fram að væri ekki „valkvæð vottun“ eins og verkefni höfundar snérist um. Samkvæmt rannsóknargreininni „Dýravelferð innan Evrópusambandsins“ sem var gefin út árið 2017 að beiðni Evrópuþingnefndar, er þörf á almennum dýravelferðarlögum og sérstökum lögum um ákveðnar dýrategundir, þar sem núverandi dýravelferðarstefna og löggjöf ESB nái ekki til flestra dýrategunda sem haldnar séu innan sambandsins, þ.á.m. þeirra þar sem velferðarvandamálin eru mest.
ISO staðall um dýravelferð
Alþjóðlegur ISO staðall ISO/TS 34700:2016 Animal welfare management -- General requirements and guidance for organizations in the food supply chain var gefinn út í lok árs 2016. Markmið hans er að tryggja velferð sláturdýra um allan heim í gegnum ákveðin markmið sem tilgreind eru í staðlinum. Aukin vitund almennings um meðferð sláturdýra og þrýstingur á úrbætur, sem og aðgerðir framleiðenda til að bregðast við því, stuðlaði að gerð þessa staðals.
Staðlinum er ætlað að hjálpa matvæla- og fóðuriðnaðinum að tryggja velferð sláturdýra í gegnum virðiskeðjuna með því að þróa dýravelferðaráætlun sem er í samræmi við velferðarviðmið (e: Terrestrial Animal Health Code) Alþjóða dýravelferðarstofnunarinnar (OIE). Aðild að henni eiga 181 ríki, þ.m.t. Ísland, en meginmarkmið hennar er að bæta dýraheilbrigði á heimsvísu.
Á Íslandi
Þegar þetta er ritað er enginn íslenskur framleiðandi með sérstaka dýravelferðarvottun. Allnokkrir gera þó út á aukna dýravelferð í sinni framleiðslu og markaðssetningu, en neytendur þurfa í þeim tilvikum að treysta orðum framleiðandans.
Rétt er að taka það fram að í reglum um lífræna vottun eru strangar kröfur gerðar til dýravelferðar og má því segja að hún feli í sér dýravelferðarvottun. Nú eru fjórtán framleiðendur með slíka vottun (ræktun sauðfjár, nautgripa, varphænsna og eldisseiða, auk eins sláturhúss). Vottunarstofan Tún er faggild til slíkrar vottunar, en að því frátöldu er enginn aðili hér á landi með faggildingu til vottunar samkvæmt sérstökum dýravelferðarstaðli.
– Oddný Anna Björnsdóttir er sjálfstætt starfandi ráðgjafi og bóndi í Gautavík. Greinar í Bændablaðinu um vottanir og upprunamerkingar byggjast á verkefni sem hún vann fyrir Íslandsstofu veturinn 2018. Greiningin er aðgengileg í heild sinni á vef Íslandsstofu.
