Búrekstur nautgripabænda verulega þyngst

Hækkandi stýrivextir leggjast nú þungt á ýmsar greinar land búnaðarins sem sinna frumframleiðslu á innlendri matvöru.

Einna þyngst leggjast þeir á skuldsett bú nautgripabænda.

Nýlega var tilkynnt um 2,8 prósenta hækkun á lágmarksverði til kúabænda fyrir fyrsta flokks mjólk.

Enn er greitt samkvæmt gömlum verðlagsgrundvelli kúabús, sem löngu er úreltur, að sögn Rafns Bergssonar, formanns deildar nautgripabænda hjá Bændasamtökum Íslands. Hann situr einnig í verðlagsnefnd búvara sem ákvarðar verð til bænda.

„Það er löngu tímabært að uppfæra þennan verðlagsgrundvöll enda er hann frá 2001 og mjög margt sem hefur breyst í okkar rekstrarumhverfi á þeim tíma. Vinna við uppfærslu stendur yfir og er stefnt að því að verðlagt verði samkvæmt nýjum verðlagsgrundvelli í desember eða strax á nýju ári. Auðvitað hefði verið til bóta fyrir nautgripabændur ef hann hefði verið uppfærður fyrr, þannig að það hefði kannski verið bærilegra fyrir einhverja að takast á við þessa auknu skuldabyrði síðustu missera. Það er alveg ljóst að þessi grundvöllur sem unnið er eftir í dag nær á engan hátt utan um þennan fjármagnskostnað með réttum hætti sem bændur þurfa að takast á við í dag,“ segir Rafn.

Hann segir rekstur kúabúa hafa þyngst verulega á undanförnum misserum, fyrst vegna aðfangahækkana og síðan undanfarið vegna þessara miklu vaxtahækkana.

„Þessi vandi var viðurkenndur af stjórnvöldum á síðasta ári með sprettgreiðslum og áburðarstyrk, vandinn hefur síst minnkað síðan. Það er því nauðsynlegt að ríkið komi með öflugum hætti að endurskoðun búvörusamninga.“

Hann segist sjálfur ekki hafa frétt af fjölda gjaldþrota, eins og talað hefur verið um að vofi jafnvel yfir greininni, þótt hann hafi haft einhverjar spurnir af slíkum dæmum í þá átt.

Bændur séu margir hverjir örugglega að hugsa sinn gang.

Vísbendingar frá síðasta markaði

„Ég held að það séu ákveðnar vísbendingar um stöðuna að finna á síðasta mjólkurkvótamarkaði. Í þeim gögnum sést að einhverjir eru klárlega að reyna að komast út úr sínum búskap og minnka þar með þann fjárhagslega skaða sem áframhaldandi skuldasöfnun mun hafa. Á nýliðnum markaði var mun meira magn til sölu en óskað var eftir, sem er mjög óvenjuleg staða. Það er klárt að þetta háa vaxtastig hefur veruleg áhrif. Það bitnar mjög hart á þessari atvinnugrein, en ég held reyndar að fáar atvinnugreinar þoli þetta til lengdar,“ segir Rafn.

„Það er mjög mikil fjárskuldbinding í mjólkurframleiðslu miðað við veltu, meðal annars vegna hárra krafna um aðstöðu og aðbúnað sem við kvörtum ekki yfir. Enda vilja bændur vera í fremstu röð varðandi aðbúnað. Þessi grein þarf að hafa aðgengi að þolinmóðu fjármagni á hagstæðum kjörum. Greinin þarf að hafa getu til að byggja upp og endurnýja aðstöðu, meðalaldur fjósa í landinu er til dæmis orðinn ansi hár. Það sem við höfum mestar áhyggjur af eru þeir sem hafa keypt sig inn í greinina á undanförnum árum, eða verið að byggja upp til framtíðar, svona endalausar vaxtahækkanir bitna langharðast á þeim. Þetta eru bændurnir sem ætla að framleiða matvæli til framtíðar og vera burðarásar í því,“ útskýrir Rafn.

Hætta á fjöldagjaldþrotum

Gunnar Þorgeirsson, formaður Bændasamtaka Íslands, segir að tekin hafi verið staðan á skuldum bænda og hækkunum vaxta vegna breytinga á stýrivöxtum. „Við höfum talsverðar áhyggjur af þeim sem hafa farið í fjárfestingar á síðastliðnum fimm árum vegna breytinga til að bregðast við aðbúnaðarreglugerðum sem samþykktar hafa verið hér á landi gagnvart frumframleiðslunni,“ segir Gunnar. Hann segir erfitt að meta hvort það stefni í fjöldagjaldþrot í íslenskum landbúnaði, en hættan sé til staðar og ekki mikið af eigið fé að sækja hjá bændum. „Hvort staðan sé verri hjá einhverri ákveðinni stétt umfram aðra er erfitt að meta, það hefur verið mjög mikil fjárfesting í flestum greinum og þá einkum vegna breytinga á aðbúnaðarreglugerðum, hvort sem það er í búrhænsnum, stærri legubásum í svínahúsum eða stærri básum í fjósum.

Við höfum farið yfir vandann með samninganefnd ríkisins þar sem vinna við endurskoðun stendur yfir. Það er farið vel yfir þau mál í kröfugerð okkar gagnvart samningsaðilum, sem finna má í skjali á vef Bændasamtaka Íslands,“ segir Gunnar.

– Sjá nánar um skuldavanda nautgripabænda á bls. 2. í nýju Bændablaði sem kom út í dag