Bitið í besefann

Álar eru merkilegir og dular­­fullir fiskar. Þeir hefja ævi sína langt suður í Þang­hafinu og rekur með straumum til uppeldisstöðva sinna í Evrópu og á Íslandi þar sem þeir halda til í fersku vatni.

Álar ferðast um á þurru landi og klífa jafnvel kletta til að sneiða hjá fossum. Þórbergur Þórðarson frá Hala í Suðursveit lýsir viðhorfum sveitunga sinna til álsins skemmtilega í Bréfi til Láru.

„Á æskuárum mínum í Suður­sveit heyrði ég talað um þrenns konar ála: hrökkála, smugála og þorskála. Hrökk­álarnir voru hlaðnir eitri. Hvert kvikindi, sem þeir komu auga á, féll samstundis steindautt niður. Eitt sinn sá hrökkáll sveitunga minn á silungsveiðum. Maðurinn hét Sigurður og datt dauður niður. Smugálar smugu niður úr stálfreðinni jörð um hávetur. Þeir sneru stundum fætur undan fólki með því að vinda sig utan um fótlegginn. Það bar til í Suðursveit fyrir mitt minni, að unglingsstúlka stóð við rakstur niðri í djúpri leirkeldu. Keldan var full af álum. Þegar minnst varir, vindur heljar smugáll sig utan um fótinn á stúlkunni og sníður hann af ofan við ökklalið. Eftir það haltraði hún við hækju og giftist aldrei.

Þessi ófénaður hafðist við í leirkeldum á engjum og gerði fólki oft ljótan óskunda. Síðan ég man fyrst eftir mér, hefi ég óttazt ála meira en mannýg naut. Ég get ekki lýst átakanlegri skelfingu minni við þessi hálf dularfullu kvikindi. Ég þorði aldrei að stinga fæti mínum ofan í keldu. Sæi ég ál koma upp á hrífutindum, lokaði ég augunum og stökk eins og fætur toguðu allar götur upp á baðstofuloft. Og ekki fór ég meira út þann daginn. Þetta er formáli. Ég set hann hér, til þess að þú getir gert þér einhverja hugmynd um drauminn, sem ég ætla nú að segja þér. Það er ekki vitrunardraumur. En hann er ekki laus við að vera dálítið hryllilegur og frumlegur.

Þetta var fyrir fjórum árum. Mig dreymdi, að ég væri á gangi suður Tjarnarbakkann eystri. Það var fagurt vorkvöld, heiður himinn og sól að hníga til viðar í vestri. Ég reikaði í hægðum mínum fram við vatnsborðið. Hugur minn mókti í sælli leiðslu. Þetta var óvanalega fagurt vorkvöld. Ég er kominn suður á móts við kvennaskólann. Ég var að virða fyrir mér litaskrautið í kveldroðanum á vesturhimninum. Þá veit ég ekki fyrri til en upp úr Tjörninni slöngvar sér hrökkáll, bítur í besefann á mér og hangir þar. Ég ætla ekki að reyna að lýsa skelfingunni, sem heltók hverja taug í líkama mínum. Þarna stóð ég stirður á Tjarnarbakkanum eins og steingervingur frá ísöldinni og horfði á helvítis kvikindið leika list sína. Eftir heila eilífð tókst mér einhvern veginn að hrista óvininn af mér. Og ég þaut í dauðans ofboði upp á Laufásveg. Ég vildi ekki láta þrælinn ná í mig aftur. Í því hrökk ég upp og lofaði guð fyrir lausnina. Síðan hef ég enga náttúru haft til kvenna. Slíkan draum hefði engan getað dreymt, síðan Edgar Allan Poe leið, nema mig.“