Beit er list – skipulag
Höfundur: Elin Nolsöe Grethardsdóttir, Jóna Þórunn Ragnarsdóttir og Sigtryggur Veigar Herbertsson, ráðunautar RML.
Kýrskýrir kúabændur gera sér grein fyrir að til þess að nýta beitina sem best er nauðsynlegt að skipulag sé í lagi. Þar kemur inn í afkastageta beitarsvæða, meðferð þeirra, gönguleiðir og vegalengdir frá fjósinu.
Þó að til séu nokkrar útfærslum á beitarkerfum, henta okkar aðstæðum hólfabeit og randbeit hvað best, stundum eru þessi tvö kerfi sameinuð. Sumir nota stöðuga beit, en þá er beitin í stóru hólfi í lengri tíma, oft eldri tún, úthagi og há. Kostir þessarar aðferðar er minni vinna og fjárfesting, en mun lakari nýting á landi og skepnum.
Hólfabeit
Hólfabeit þar sem skipt er niður í hólfi gefst vel til að stýra aðgengi að vissum svæðum og gefur færi á að friða þau á milli notkunar. Beit með þessari aðferð kostar nokkra vinnu í uppsetningu girðinga, viðhaldi og skipulagsvinnu, þannig að vöxtur í hverju hólfi henti á þeim tíma sem þau skulu beitt.
Vaxtatími er misjafn á milli svæða, og á milli ára ef því er að skipta, svo skipulagið verður að vinna með reynslu áranna á undan. Þá er nauðsynlegt er að snyrta hólfin til með ruddasláttuvél til að jafna vöxtinn í upphafi hverrar hvíldarlotu, það hjálpar einnig til við að koma mykjunni betur ofan í jarðveginn, gott væri ef hægt væri að láta rigna á vaxtatímanum, en það er ekki alltaf möguleiki og væri á það reynandi að vökva þau til að minnka mykju sem getur valdið því að endurvöxtur nýtist ekki sem skyldi. Vinnu og kostnaðarliður við uppsetningu á hólfabeitinni er talsverður en síðan er vinnan einskorðuð við að opna og loka hliðum og fara yfir með ruddasláttuvélinni.
Randbeit
Randbeit er frekast notuð á gæðamikilli beit t.d. grænfóður, þá er beitinni skammtað með lausum rafgirðingarborða og fært eftir þörfum. Ekki má samt spara við kýrnar ef beitin á að nýtast til afurða.
Það er góður siður þar sem því er hægt að koma við að vera líka með rafborða fyrir aftan kýrnar þannig að hægt sé að friða áður bitið land fyrir traðki og aðgangi ef meiningin er að nýta endurvöxtin. Vinnan við randbeitina er stöðugri en við hólfbeitina en vinna og kostnaður við uppsetningu minni.
Gönguleiðir
Mikilvægt er að huga tímanlega að því að snyrta klaufir (gott er að miða við 30-45 daga) til að koma í veg fyrir að kýrnar verði sárfættar fyrstu dagana.
Góðar rekstrarleiðir með grófri, drenandi möl neðst eru mikilvægar. Púkk er ekki hentugt sem yfirborð á göngusvæði kúnna vegna þess hve hvassar brúnir er á því en 0-2 mm efni er hentugt en verður þá að vera laust við lífrænar agnir svo það vaðist ekki út í bleytutíð. Eins mætti hugsa sér að nýta gróft trjákurl ef það er í boði.
Ráðgjafar RML eru innan handar varðandi bætta nýtingu beitar fyrir mjólkurkýr.
