Aukinn innflutningur á mjólkurafurðum
Í fyrsta tölublaði Bændablaðsins á þessu ári var fjallað um þá ánægjulegu niðurstöðu að met- framleiðsla hafi verið á mjólk árið 2025. Það skýtur því skökku við þegar tölur sýna talsvert aukinn innflutning á mjólkurafurðum undanfarin ár.
Árið 2025 voru framleiddir tæplega 157 milljónir lítrar af mjólk, þar af voru 152 milljónir lítra seldir innanlands, en greiðslumark hvers árs miðast við áætlaða innanlandsþörf á mjólkurvörum. Samkvæmt lögum skulu afurðastöðvar markaðsfæra alla mjólk sem framleidd er umfram innanlandsþörf (umframmjólk) erlendis. Afurðastöðvum í mjólk ber þannig skylda til að selja umframmjólk úr landi en á árinu 2025 voru þetta mjólkurvörur sem samsvara fimm milljónum lítrum mjólkur.
Undanfarin ár hefur sala á fituríkum mjólkurvörum verið meiri en sala á próteinríkum mjólkurvörum og miðast greiðslumarkið því við áætlaða innanlandsþörf á mjólkurfitu. Til að nýta að fullu allar mjólkurafurðir sem framleiddar eru, er próteinhluti mjólkurinnar því einnig fluttur út, til viðbótar umframmjólkinni, þá helst í formi skyrs.
Þannig voru flutt út 5.220 tonn af skyri árið 2025, þar af 2.160 tonn til Hollands og 2.067 tonn til Sviss.
Í heild voru fluttar út mjólkurafurðir sem námu 5.817 tonnum árið 2025. Auk skyrafurða voru flutt út 384 tonn af osti og 213 tonn af öðrum mjólkurafurðum. Langmest var flutt út til Hollands, eða 277 tonn af osti og 111 tonn af öðrum mjólkurafurðum.
Það er hins vegar áhugavert að greina þróun innflutnings á mjólkurafurðum undanfarin ár. Þannig hefur innflutningur á osti/smjöri, jógúrt og ís tvöfaldast frá árinu 2017 til 2025. Samtals voru fluttar inn mjólkurafurðir sem námu tæplega 2.400 tonnum árið 2025, þar af 1.055 tonn af osti/smjöri, 658 tonn af ís og 333 tonn af jógúrt. Á sama tíma er verið að flytja út fimm milljónir lítra af íslenskri umframmjólk í formi ýmissa mjólkurvara. Í ljósi umhverfissjónarmiða væri skynsamlegt að draga úr innflutningi á mjólkurvörum og fullnýta frekar íslenska mjólk hér á landi fremur en að senda hana úr landi.
Það er vissulega jákvætt að sjá þá aukningu sem var í mjólkurframleiðslu á síðasta ári sem má fyrst og fremst rekja til aukinnar hagræðingar í rekstri kúabúa. Kúabúum hefur fækkað og þróunin verið sú að hver kýr skilar að meðaltali aukinni nyt.
Þannig var samtals fjöldi mjólkur- kúa 26.394 í september 2017 en hafði fækkað um 629 gripi í september 2025 þegar fjöldi mjólkurkúa var samtals 25.765.
Líkt og í öðrum rekstri vilja mjólkurframleiðendur sjá fram á fyrirsjáanleika í rekstri og trygga afkomu. Þá er mikilvægt þegar horft er til nýliðunar í greininni að gott starfsumhverfi sé til staðar þar sem dýravelferð sé höfð að leiðarljósi. Því þarf stöðugt að huga að aukinni tæknivæðingu og nýsköpun til þess að styðja áfram við innlenda mjólkurframleiðslu. Til þess þarf aðkomu stjórnvalda og þá einnig til að beita sér gegn auknum innflutningi á mjólkurafurðum.
