Valdaframsal?
„Þriðji orkupakki Evrópusambandsins, sem verður hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið ef Alþingi samþykkir, felur í sér að ríkisvaldið verður framselt til alþjóðlegra stofnana.“
Þetta er haft eftir Stefán Má Stefánssyni, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, sem er sérfræðingur í Evrópurétti í frétt RÚV þann 30. ágúst 2018. Síðan spurði RÚV:
– Felur þessi þriðji orkupakki Evrópusambandsins í sér valdaframsal?
„Já, ég býst við að maður verði að svara þeirri spurningu játandi.“
– Á hvaða hátt?
„Á þann hátt að ríkisvaldið er að einhverju leyti framselt til alþjóðlegra stofnana.“
Því hefur samt verið haldið fram af talsmönnum orkupakka þrjú innan ríkisstjórnar Íslands að innleiðing hans muni ekki fela í sér valdaafsal og að það muni ekki hafa áhrif á yfirráð Íslendinga yfir stjórn sinna orkumála. Innleiðingin hefði því ekkert með tengingu íslenska orkukerfisins að gera við orkunet ESB enda sæstrengur enn ekki fyrir hendi.
Ragna Árnadóttir, lögfræðingur og aðstoðarforstjóri Landsvirkjunar, sagði aftur á móti í grein í vefritinu Úlfljóti 2018: „Helstu nýmæli þriðja orkupakkans lúta að frekari aðskilnaði milli flutningsaðila og annarrar orkutengdrar starfsemi. Einnig er mælt fyrir um aukið sjálfstæði raforkueftirlits innan ríkjanna, sem og samstarf þeirra og samhæfingu yfir landamæri.“
Skrítið. – Til hvers ætli samhæfing yfir landamæri sé ef engin áform eru um að tengjast orkumarkaði ESB eða leggja sæstreng?
Um aðgreining á eignarhaldi flutningskerfa og öðrum orkurekstri segir Ragna:
„Gerð er krafa um aðgreiningu á eignarhaldi flutningskerfis og annarrar orkutengdrar starfsemi, sbr. ákvæði 9. gr. þriðju raforkutilskipunar ESB. Er hér gengið lengra en í fyrri orkupökkunum, sem mæltu fyrir um bókhaldslegan og rekstrarlegan aðskilnað. [...] Flutningur raforku hér á landi er í höndum Landsnets hf. og eru eigendur þess vinnsluaðilar raforku. Slíkt eignarhald væri að öllu jöfnu ekki í samræmi við ákvæði þriðju raforkutilskipunarinnar. Ekki er þó nauðsynlegt að gera breytingar þar á í tilefni af innleiðingu þriðja orkupakkans í íslenskan rétt þar sem Íslandi var veitt undanþága frá þessu skilyrði tilskipunarinnar í fyrrgreindri ákvörðun sameiginlegu EES nefndarinnar nr. 93/2017. Þessi áskilnaður þriðja pakkans hefur því engin áhrif á Íslandi.“
Ef þetta er rétt, – af hverju tilkynnti Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir iðnaðarráðherra þá í byrjun mars 2019 að ríkisstjórnin hefði samþykkt að hefja viðræður við Landsvirkjun um að eignast hlut fyrirtækisins í Landsneti? Virkaði þá ekki lengur undanþágan sem Ragna nefndi?
Talsmenn innleiðingar orkupakka 3 í ríkisstjórn Íslands vitna mjög til þess að Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst hafi gefið þeim gjörningi grænt ljós. Samt er að þetta m.a. finna í álitsgerðinni fyrir ríkisstjórnina:
„Verði 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 tekin upp í EES-samninginn og innleidd í íslenskan rétt í óbreyttri mynd mun reglugerðarákvæðið fela í sér framsal framkvæmdarvalds til ESA sem ella væri á hendi íslenskra stjórnvalda. Verður ESA þá falið vald til að taka ákvarðanir sem munu binda íslensk stjórnvöld að landsrétti og munu um leið varða hagsmuni mikilsverðra raforkufyrirtækja og notenda raforkukerfisins beint og óbeint. ACER myndi einnig hafa umtalsverð áhrif á efni ákvarðana ESA.“
