Vörustreymi frá ólöglegum landtökubyggðum Ísraela
Ný skýrsla sem unnin var á fjögurra ára tímabili sýnir fram á kerfi sem liggur að baki stórfelldum innflutningi vara til Evrópu sem bera ólöglega upprunamerkingu. Vörurnar eru framleiddar í ólöglegum landtökubyggðum Ísraela í Palestínu en merktar ísraelskar.
Í það minnsta 42% vara innfluttar af hernumdu svæðunum voru merktar ísrealskar og nutu þar með 13,1 milljónar evra tollaívilnana. Ísraelsk stjórnvöld greiða útflytjendum landbúnaðarvara af hernumdu svæðunum fái þeir synjun um tollafríðindi. Á árunum 2005–2024 greiddu þau útflytjendum vara af hernumdu svæðunum 63 milljónir evra.
Ólöglegar upprunamerkingar
Vörur ræktaðar í landtökubyggðum Ísraela á palestínsku landi eru kerfisbundið upprunamerktar sem ísraelskar, sem er ólöglegt samkvæmt Evrópulögum og alþjóðlegum viðskiptasamningum. Fríverslunarsamningur hefur verið í gildi á milli Ísraels og Evrópu frá 1995, en strangar reglur um merkingar á vörum úr landtökubyggðum gilda. Landtökubyggðir eru ólöglegar samkvæmt alþjóðalögum. Evrópa er stærsta markaðssvæði Ísraels og því mikið í húfi.
Skýrslan byggir á rannsókn á nærri sex þúsund tilfellum innflutnings inn til Evrópu á undanförnum átta árum. Meðal innflutningsvara eru sítrusávextir, döðlur, tahini og aðrar vörur fluttar inn á árunum 2017–2026. Í ljós kom að ein af hverjum fimm sendingum inn í Evrópusambandið kom úr landbúnaði í landtökubyggðum en vörur voru merktar ísraelskar. Vegna mikillar ringulreiðar á skráningu á uppruna er talið líklegt að raunverulegt hlutfall sé enn hærra. Í skýrslunni er sýnt fram á að ekki er um stöku mistök að ræða heldur kerfisbundið mynstur sem brýtur í bága við evrópsk og alþjóðalög, viðskiptasamninga og stefnu Evrópusambandsins.
Að baki skýrslunni standa Global Echo Litigation Center, óhagnaðardrifin samtök sem berjast gegn kerfisbundinni og ólöglegri yfirtöku Ísraels á palestínsku landi með rannsóknum á og málaferlum gegn aðilum sem stunda viðskipti og hagnast á hernumdu svæðunum.
Ísraelsk stjórnvöld greiða útflytjendum
Landbúnaðarvörur frá land tökubyggðum njóta ekki ívilnana við innflutning til Evrópu en samningur er í gildi á milli ESB og Ísraels um tollaívilnanir. Greining á yfir 2.000 reikningum fyrir flutning á landbúnaðarvörum úr ólöglegum landtökubyggðum til ESB leiddi í ljós að 16,7% vara höfðu fengið tollaívilnanir á grundvelli þess að vera upprunamerktar ísraelskar, en voru í reynd úr landtökubyggðum. Ívilnanir námu 13,1 milljón evra.
Uppruni varanna er í reynd falinn og evrópsk tollayfirvöld, innflutningsaðilar og stórmarkaðir gera lítið til að spyrna gegn starfseminni. Röng upprunamerking gerir innflytjendum þvert á móti kleift að krefjast lægri innflutningstolla, sem bæði dregur úr skatttekjum ESB og hefur áhrif á verð til neytenda. Neytendur eru þannig óafvitandi að styðja við landbúnað á hernumdu svæðunum.
Í skýrslunni er einnig sýnt fram á að þegar vörum úr landtökubyggðum er réttilega synjað um tollafríðindi, endurgreiða ísraelsk stjórnvöld framleiðendum þeirra. Það gerir tolla á vörur frá landtökubyggðum tilgangslausa, segir í skýrslunni. Á árunum 20052024 greiddu ísraelsk stjórnvöld að minnsta kosti 63 milljónir evra til útflytjenda vara úr ólöglegum landtökubyggðum.
Einnig er sýnt fram á í skýrslu Global Echo að plöntuheilbrigðisvottorð og lífræn vottun á vörum er ólögmæt, en kerfisbundið samþykkt af evrópskum tollayfirvöldum. Slíkt grefur undan trausti á yfirvöld og ógnar heilsu almennings, segir þar enn fremur.
Global Echo er í þann mund að hefja málaferli til að knýja fram aðgerðir vegna þessara brota og kerfisins sem liggur að baki. Samtökin hafa það einnig að markmiði að varpa ljósi á enn víðtækara kerfisbundið hernám Ísraela á landbúnaðarlandi í Palestínu sem haldið er uppi af landtökufólki með stuðningi yfirvalda í Ísrael.
