Stórlandbúnaður fer illa með býflugur
Utan úr heimi 29. júní 2026

Stórlandbúnaður fer illa með býflugur

Höfundur: Karólína Rós Ólafsdóttir

Býflugnabændur í Bandaríkjunum glötuðu á síðasta ári rúmlega 60% býflugnabúa sinna og er það eitt stærsta skrásetta býflugnatap þarlendis.

Fækkun býflugna stafar af fjölbreyttum vandamálum tengdum loftslagsvá, líkt og hitasveiflum og búsvæðatapi, en stórlandbúnaður til matvælaframleiðslu spilar einnig stóran þátt.

Býflugan er minnsti en einna mikilvægasti verktakinn í landbúnaði. Býflugnarækt sem snýr að frjóvgun korns, fræja, ávaxta og grænmetis er burðarstólpi ræktunar þessara matvæla og talið er að þriðjungur allra nytjaplantna í heiminum sé frjóvgaður af býflugum.

Í Bandaríkjunum frjógva býflugur rúmlega 130 tegundir ávaxta, grænmetis og hneta. Býflugurnar eru fluttar í bílförmum milli akra þvert yfir landið og fylgja manngerðum tímaáætlunum. Þeim eru gefin fæðubótarefni í miklu magni til að auka framleiðni, jafnvel þegar búin eru einna veikust, líkt og í febrúarmánuði þegar þarf að frjóvga möndlutré. Þessi vinnuskilyrði hafa skaðleg áhrif á flugurnar og reynir sömuleiðis á býflugnabændur.

Hin ýmsu íðefni eru notuð í stórlandbúnaði og þó að mörg þeirra séu ekki merkt eitruð býflugum þá eru þau næstum banvæn. Efni líkt og sveppaeyðar og skordýraeitur sem inniheldur óvirk efni (e. inert pesticide), sem hafa hingað til ekki verið talin hættuleg býflugum, geta stöðvað eðlilegan vöxt býflugna, truflað æxlun þeirra og atferli við fæðuleit. Rannsóknir hafa meðal annars sýnt fram á að efni líkt og sveppaeyðirinn Pristine geti skaðað minni býflugna.

Í stærri verkefnum, eins og frjóvgun möndlutrjáa í Kaliforníu, koma um 95% býflugnaræktenda til ríkisins með rúmlega tvær milljónir býflugna. Þetta er arðbært en áhættusamt þar sem meiri líkur eru á að hópar blandist og smitist þannig af varroa-mítlum, sníkjudýrum sem bera með sér banvæna sjúkdóma. Mikill niðurskurður hefur orðið á rannsóknum tengdum landbúnaði undir ríkisstjórn Trumps. Nú stefnir ráðuneytið á að loka Beltsvillebýflugnarannsóknarstöðinni í Maryland-ríki en sú stofnun hefur verið leiðandi í rannsóknum og sjúkdómavörnum býflugna í rúm 90 ár.

Fækkun býflugna hefur víðtæk áhrif og matvælaiðnaður og stórlandbúnaður verða að styðja við bak býflugnaræktar og skapa öruggari skilyrði með því að endurskoða merkingar á íðefnum, styðja við rannsóknir og skapa fleiri náttúruverndarsvæði. Án býflugnanna fellur ræktunarkerfið um sjálft sig og með því matvælakerfin sem við stólum á.

Góður sigur strjálbýlisins
Líf&Starf 26. maí 2026

Góður sigur strjálbýlisins

Helstu stórveldin í briddsheiminum, Reykjavík og Reykjanes, urðu að lúta í lægra...

Sumar, vetur, von og haust
Líf&Starf 26. maí 2026

Sumar, vetur, von og haust

Það var á þessum tíma árs, rétt eftir sumarbyrjun, að horfellirinn lét harðast t...

Gjaldmiðill Íslands og gull
Líf&Starf 22. maí 2026

Gjaldmiðill Íslands og gull

Saga smjörs á Íslandi er samofin lífsbaráttu þjóðarinnar og ristir mun dýpra en ...

Ævintýralegt spil í úrslitunum
Líf&Starf 13. maí 2026

Ævintýralegt spil í úrslitunum

12 pör þurftu að kljást við spil dagsins sem kom upp í úrslitum Íslandsmótsins í...

Sagnaþáttur - Draugabani
Líf&Starf 27. apríl 2026

Sagnaþáttur - Draugabani

Um þessar mundir er öld liðin frá því að Indriði G. Þorsteinsson rithöfundur fæd...

Einbúinn á Þelamörk
Líf&Starf 13. apríl 2026

Einbúinn á Þelamörk

Haustið 1788 var Jóni Þorlákssyni veitt embætti sóknarprests á Bægisá á Þelamörk...

Sagnaþáttur: Velkomin Góa
Líf&Starf 10. mars 2026

Sagnaþáttur: Velkomin Góa

Góa er hafin. Mánaðarheitið góa, eða gói eins og forfeður okkar kölluðu þennan n...

Kapall er lausnarorð vísnagátu
Líf&Starf 4. mars 2026

Kapall er lausnarorð vísnagátu

Kapall er lausnarorð vísnagátunnar sem birtist í nýjasta Bændablaðinu.