Ísland segir sig frá Orkusáttmálanum

Tilkynnt hefur verið um úrsögn Íslands frá Orkusáttmálanum (ECT). Úrsögnin tekur gildi árið 2027 í samræmi við ákvæði samningsins.

Samningurinn hefur verið gagnrýndur fyrir að vera hindrun fyrir ríki sem vinna að orkuskiptum og umbreytingu í endurnýjanlega orku. Á annað hundrað gerðarmál gegn ríkjum hafa verið höfðuð á grundvelli samningsins, meðal annars vegna aðgerða sem ríki hafa gripið til vegna orkuskipta. Á undanförnum árum hafa Evrópusambandið og að minnsta kosti 10 Evrópuríki sagt sig frá samningnum. 

Í tilkynningu á vef Stjórnarráðsins kemur fram að samningurinn hafi verið undirritaður árið 1994 fullgiltur af Íslands hálfu árið 2015. Markmið samningsins séu meðal annars að tryggja fjárfestavernd og liðka fyrir óheftum viðskiptum með orku yfir landamæri. 

Þátttaka Íslands í samningnum hefur verið lítil sem engin frá upphafi. Ísland hefur ekki tekið virkan þátt í starfsemi hans og engar vísbendingar eru um að íslensk fyrirtæki hafi nýtt sér ákvæði samningsins, hvorki hvað varðar fjárfestavernd né úrlausn ágreiningsmála. Þá hafa hvorki íslensk stjórnvöld né fyrirtæki verið aðilar að gerðarmálum á grundvelli samningsins. Það sé mat ráðuneytisins að samningurinn sé ekki í samræmi við áherslur Íslands í orku- og loftslagsmálum.

Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, setti af stað vinnu við að undirbúa úrsögn Íslands árið 2025 með hliðsjón af stefnu Íslands í orku- og loftslagsmálum. Samningurinn veitir fyrirtækjum rétt til að höfða mál gegn ríkjum fyrir sérstökum lokuðum gerðadómi, utan hefðbundins dómskerfis, vegna aðgerða sem geta haft áhrif á arðsemi fjárfestinga þeirra. Hægt er að höfða mál gegn ríkjum allt að 20 árum eftir úrsögn þeirra frá samningnum.