Fálkum fjölgar en eggjum rænt

Fálkum fjölgaði um þriðjung milli áranna 2025 og 2026 á rannsóknarsvæði Náttúrufræði- stofnunar á Norðausturlandi. Eggjum var rænt úr að minnsta kosti einu hreiðri og er það alvarlegt brot á lögum.

Fálkastofninn á Norðausturlandi tekur við sér eftir mikla fækkun á síðustu árum sem talin er tengjast fuglaflensu. Rjúpnastofninn á svæðinu hefur jafnframt aldrei mælst stærri frá því að rannsóknir hófust árið 1981. Fálkarannsóknarsvæðið sem um er rætt er um 5.300 ferkílómetrar og eru þar skráð 88 fálkaóðul. Öll óðulin voru heimsótt í sumar og reyndust 35 þeirra vera í ábúð, eða 40%. Árið 2025 var ábúðin sú minnsta frá upphafi fálkatalninga. Þetta kemur fram á vef Náttúrufræðistofnunar.

24% ársgamlir fuglar

Af þeim 29 óðalsfálkum sem voru aldursgreindir í ár voru sjö, eða 24%, ársgamlir. Mjög sjaldgæft er að svo ungir fálkar helgi sér óðul en þetta háa hlutfall endurspeglar betri lifun ungfugla en undanfarna vetur og þann mikla fjölda óðala sem hefur verið í eyði. Þróun sem þessi þekkist hjá förufálkum á Bretlandseyjum og á meginlandi Evrópu þegar stofnar eru að taka við sér aftur eftir fuglaflensufaraldra.

Ungar komust úr hreiðri hjá 12 fálkapörum. Meðalfjöldi unga á óðal í ábúð var þó í slöku meðallagi fyrir gnægð rjúpna og góða tíð í varptíma. Það skýrist þó hugsanlega líka af því að stór hluti varpstofnsins var nýliðar sem höfðu ekki verpt áður. Ólafur K. Nielsen, fuglafræðingur og vistfræðingur hjá Náttúrufræðistofnun, segir í samtali að það sem sé að gerast á Norðausturlandi endurspegli allt landið og er það jákvæð þróun fyrir fálkastofninn.

Eggjarán alvarleg

Við vöktunina kom í ljós að eggjum hafði verið rænt úr einu hreiðri. Fálkinn er friðuð fuglategund og hefur verið alfriðaður á Íslandi frá árinu 1940. Óheimilt er að koma nálægt fálkahreiðri nema með leyfi frá umhverfisráðuneytinu. Eggjarán og rask á hreiðrum fálka er einnig alvarlegt þar sem fálkastofninn hefur dregist saman síðustu ár og er fyrst núna að rétta við sér aftur.

Vöktunarvél var við hreiðrið þar sem eggjum var rænt og var hún sömuleiðis tekin. „Líklegast komust eggjaræningjarnir í mynd og hafa þess vegna ákveðið að taka vélina. Það var búið að brjóta festingarnar svo það er greinilegt að vélin var tekin að ásettu ráði,“ segir Ólafur. Einnig voru ummerki um eggjarán á vettvangi við annað hreiður.

„Það er ekki bara verið að stela eggjum,“ segir Ólafur. „Allir fálkar sem berast Náttúrufræðistofnun dauðir eru gegnumlýstir til að athuga dánarorsök. Einn af hverjum fjórum fálkum sem við hõfum gegnumlýst er með skotsár. Það er „svartur markaður“ með uppsetta fálka hér á landi og þessi viðskipti fara oftar en ekki fram fyrir opnum tjöldum. Þetta er ósvinna sem þarf að taka á.“