ESB-umræðan kallar á svör en ekki slagorð
Um þessar mundir virðist varla hægt að koma á tjaldvæði, sundstað, fjölskylduboð, fund eða kaffistofu án þess að umræðan berist að ESB. Fólk er að reyna að átta sig á hvað möguleg endurvakning aðildarumsóknar Íslands að ESB myndi þýða. Hverjir eru kostirnir? Hverjir eru gallarnir? Og hvað myndi þetta kosta?
Það er eðlilegt að fólk spyrji. ESB-aðild er ekki einfalt mál og snýst því ekki um einfalt já eða nei. Aðildarviðræður eru mjög flókið ferli, enda hefði aðild umfangsmikil og afdrifarík áhrif á efnahagslíf, fullveldi, atvinnulíf, byggðir landsins og einnig íslenskan landbúnað. Aðild fæli í sér djúpstæðar breytingar á lagaumhverfi landbúnaðarins, stjórnsýslu, stuðningskerfi, tollvernd – og ákvörðunarvald.
Skortur á pólitískri umræðu
Þess vegna er bagalegt að á sama tíma og almenningur er að reyna að átta sig á þessu stóra máli eru þeir 63 þingmenn sem þjóðin kaus til að setja sig inn í nákvæmlega svona mál og miðla upplýsingum til kjósenda, í sumarhléi. Alþingi er ekki virkur vettvangur umræðu um málið á þeim tímapunkti þegar þörfin fyrir skýringar og pólitíska ábyrgð hefur líklega aldrei verið meiri.
Nú er búið að setja þjóðina í þá stöðu að þurfa sjálf að kortleggja jafn tæknilega flókið ferli og endurvakning umsóknaraðildar er. Það er áþreifanleg eftirspurn frá fólki eftir meiri upplýsingum og skýrum svörum frá þeim sem bera pólitíska ábyrgð. Slagorð og loforðaflaumur á TikTok er ekki það sem fólk þarf á að halda núna heldur fagleg umfjöllun.
Ísland yrði nettógreiðandi til ESB
Ein af fyrstu spurningunum sem þarf að svara er hvað aðild myndi kosta Ísland. Miðað við stærð íslensks hagkerfis og stöðu Íslands sem hátekjuland er næsta öruggt að Ísland yrði nettógreiðandi til ESB. Með öðrum orðum myndi Ísland greiða meira inn í sameiginlega sjóði ESB en við fengjum til baka í formi styrkja og verkefna. Gróflega má ætla að nettóframlag Íslands gæti numið um 20–30 milljörðum króna miðað við núverandi stærð hagkerfisins og stöðu sambærilegra ríkja ESB.
Sú tala segir þó ekki alla söguna. Til viðbótar við þessa upphæð, sem er það fjármagn sem við greiðum umfram það sem við fáum til baka, kæmi t.d. framlag frá íslenska ríkinu til íslensks landbúnaðar sem þyrfti sem mótvægisaðgerð við niðurfellingu tollverndar, þ.e. ef ætlunin er að tryggja áframhaldandi innlenda matvælaframleiðslu. Það mótframlag gæti numið tæpum 20 milljörðum króna til viðbótar á ársgrundvelli, sé miðað við virði markaðsverndar samkvæmt útreikningum OECD.
Íslenski landbúnaðurinn
Íslenskur landbúnaður býr við nokkuð sérstakar aðstæður sem ber að taka alvarlega. Og tollverndin er mikilvægur hluti af þeirri umgjörð sem gerir innlendri framleiðslu kleift að starfa við íslenskar aðstæður. Ef tollvernd félli niður við ESB-aðild, án þess að sambærilegar mótvægisaðgerðir kæmu í staðinn, yrðu afleiðingarnar alvarlegar og myndu líklega ríða mörgum greinum landbúnaðarins að fullu.
Fyrir íslenskan landbúnað skiptir mestu að umræðan um ESB-aðild fari ekki fram á forsendum óskhyggju. Það þarf að liggja fyrir hvaða kröfur íslenska ríkið mun setja í aðildarviðræðum við ESB hvað varðar tollvernd, dýraheilbrigði, stuðningskerfi o.fl. Áður en þjóðinni er gert að taka afstöðu þarf að svara þessum spurningum af fullri alvöru.
Höfundur er framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í landbúnaði.
