Allar mögulegar tegundir grænmetis

Uppskeran í Reykjalundi í Grímsnesi gengur vel, en þar er gróðrarstöð þar sem ræktað er fjölbreytt úrval grænmetis sem selt er beint til viðskiptavina. Nýtt tilraunaverkefni gefur vonir um ræktun ávaxta hérlendis.

Fyrir búinu í Reykjalundi fara Áslaug Einarsdóttir og Nicholas Ian Robinson, en hjónin búa á veturna í Bandaríkjunum. Fjölskylda Áslaugar er frá Reykjalundi og hóf afi hennar starfsemi þar um miðja 20. öldina. Nicholas er nytjaplöntufræðingur og starfar við Háskólann í Kaliforníu.

Grænmetisframleiðslan féll niður í Reykjalundi snemma á tíunda áratugnum og hafa Áslaug og Nicholas unnið að því á undanförnum 15 árum að koma ræktuninni aftur af stað. „Þegar við komum hingað voru engir innviðir og höfum við þurft að byggja allt upp frá grunni,“ segir Nicholas í samtali. Lengst af hafi ræktunin verið fyrirferðarmikið áhugamál, en árið 2021 stofnuðu þau fyrirtæki í kringum sölu á grænmeti í áskrift. Í Reykjalundi er ræktað afar fjölbreytt úrval af grænmeti og útskýrir Nicholas að þeirra vara sé í raun blandað grænmeti.

„Okkar ræktun er árstíðabundin og höfum við ekki áhuga á að framleiða allt árið,“ segir Nicholas. „Fyrsta sáningin í gróðurhúsum hefst í lok febrúar, en við erum með starfsfólk hérna á staðnum sem undirbýr vorið á meðan við erum erlendis. Umsvifin aukast þegar við komum til landsins og í maí erum við sex sem vinnum hér í fullu starfi, ásamt því sem við erum með þrjá hlutastarfsmenn.“

Lækkuðu verð í vor

„Fyrsta grænmetið er sent viðskipta- vinum í áskrift í kringum 20. júní og skilum við af okkur síðustu sendingunum í lok október þegar síðasta grænmetið er skorið upp,“ segir Nicholas. „Með því að fjölga gróðurhúsum vonumst við til þess að lengja uppskerutímann og fá fyrsta grænmetið fyrr í júní. Úrvalið breytist eftir því sem líður á uppskeruna, en til að byrja með erum við með mikið af smálaufasalati af ólíkum tegundum,“ segir Nicholas.

„Uppskeran nær hámarki í ágúst og erum við með nánast allar tegundir í boði um þessar mundir,“ segir hann. Aðspurður hvað er í hverri sendingu í byrjun september telur hann upp nokkrar tegundir af salati og káli, radísur, kirsuberjatómata, heriloom tómatar, tvær tegundir af kúrbít, nokkrar tegundir af paprikum, kryddjurtir, gulrætur, nípur, eggaldin, rauðrófur, hvítlauk, graslauk, ertubaunir og margt fleira. „Eins og er eru allar sendingarnar frá okkur eins, sem sagt minnst 3,2 kíló af blönduðu grænmeti. Fólk getur svo valið hversu lengi það er í áskrift og hvort það fái poka í hverri viku eða annarri hverri. Við höfum haldið verðinu í hófi og lækkuðum við meira að segja áskriftarkostnaðinn í vor eftir að við sáum að verkalýðshreyfingin skoraði á fyrirtæki að lækka verð. Við erum bæði búin að koma verðinu á hverri sendingu undir 10.000 krónur og auka magnið í hverjum poka. Eins gefum við fólki afslátt í samræmi við hversu langa áskrift það skráir sig í. Þó svo að við miðum við að skaffa að lágmarki 3,2 kílógrömm hafa sendingarnar í sumar verið í kringum fjögur kíló,“ segir Nicholas.

Loftslagið hentugt til grænmetisræktunar 

„Ég tel að vegna loftslagsins sé hægt að rækta á Íslandi heimsins besta útiræktaða grænmeti. Að mínu mati bragðast útiræktað grænmeti á Íslandi betur en útiræktað grænmeti alls staðar annars staðar í heiminum. Þegar grænmeti vex við kaldar aðstæður framleiðir það meiri sykur sem er ákveðið varnarviðbragð við mögulegu frosti. Eins er allt okkar grænmeti hérna í Reykjalundi ræktað í mold, en ég tel að örveruflóran í moldinni auki steinefnaupptöku plantnanna. Eins hefur snerting rótanna við mold þau áhrif að ákveðin efnahvörf fara af stað sem annars verða ekki.

Starfsemin okkar takmarkast eins og er ekki af því hversu mikið við getum ræktað, heldur af þeim tíma sem starfsfólkið okkar hefur til þess að skera upp á þeim degi sem við pökkum grænmetinu. Nánast allt grænmetið okkar er ýmist skorið upp á þeim degi sem það fer frá okkur, eða deginum áður. Þar sem grænmetið er svona ferskt endist það lengi eftir að það er komið til neytandans,“ segir Nicholas.

Áslaug skýtur inn í að mest allt grænmetið þeirra fari til áskrifenda í gegnum Pikkoló, sem er með kælda skála víðs vegar um höfuðborgarsvæðið sem viðskiptavinir geta sótt vörurnar sínar í. „Eins höfum við hálfsmánaðarlega verið með bændamarkað á Laugaveginum sem hefur fengið góðar viðtökur. Við setjum upp borð við veitingastaðinn Tíu sopa þar sem við bjóðum okkar afurðir til sölu,“ segir hún.

Skoða möguleika kirsuberja

„Við höfum fengið styrk til þess að kanna nytsemi færanlegra gróðurhúsa,“ segir Áslaug. „Það gefur okkur möguleika á að rækta gróður utandyra hluta ársins og í gróðurhúsi annan hluta ársins án þess að færa plönturnar. Þessi gróðurhús myndu auka möguleika í ræktun hérlendis, en við stefnum að því að rækta kirsuber í svona húsi. Við teljum góðar líkur á því að þessi tækni geti gert ávaxtaræktun á Íslandi mögulega. Við erum afar þakklát Matvælasjóði, Uppbyggingarsjóði Suðurlands og Tækniþróunarsjóði sem hafa styrkt okkur í þessum og öðrum verkefnum,“ segir hún.

„Ef það er hægt að rækta kirsuber á Íslandi, þá er hægt að rækta aðra sæta ávexti líka,“ segir Nicholas. „Kirsuber eru afar erfið í ræktun, en í Bandaríkjunum er oft sagt „Kirsuberjatré elska að drepast.“ Ég er nytjaplöntufræðingur að mennt og vil gjarnan taka á mig þessa áskorun,“ segir hann.

Lengra vaxtartímabil á vorin og haustin

„Þessi gróðurhús eru léttbyggð og sitja á eins konar skíðum á jarðveginum. Þegar kemur að því að færa þau er hægt að taka gaflinn af og draga húsin með traktor,“ segir Nicholas.

Hjónin nefna að á vorin nýtist húsin til að forrækta plöntur, eins og grænmeti og salat, sem er viðkvæmt fyrir kulda á vorin en þolir vel að vera úti yfir hásumarið. Á móti þurfa kirsuberjatré og ýmis ávaxtatré kulda á veturna og vorin, en aukinn hita á sumrin. Þau standi því undir berum himni á veturna en í skjóli á sumrin. Á haustin er svo hægt að lengja vaxtartíma salats og grænmetis með því að færa húsin aftur til baka. „Núna er þetta verkefni af litlum skala, en við vonumst til þess að geta sýnt fram á möguleika þessarar ræktunaraðferðar á Íslandi sem mun opna á aukna ávaxtarækt,“ segir Nicholas.

Undanfarin tvö ár hafa bændurnir verið í lífrænni aðlögun upp á að fá lífræna vottun sem þau vonast til að gangi í gegn á næsta ári. Þau benda því á að allar þeirra ræktunaraðferðir séu samkvæmt lífrænum stöðlum. Þá þurfi þau ekki að nota nein plöntuvarnarefni þar sem gróðurhúsin séu köld á veturna.