„Verulega mörgum spurningum ósvarað“
Áhrif mögulegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu á landbúnað voru í brennidepli í umræðu þriggja alþingismanna í Útvarpi Bændablaðsins. Guðrún Hafsteinsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, og Þórarinn Ingi Pétursson, þingmaður Framsóknarflokksins og sauðfjárbóndi, telja að íslenskur landbúnaður myndi verða fyrir verulegu áfalli við inngöngu í sambandið. Pawel Bartoszek, þingmaður Viðreisnar og formaður utanríkismálanefndar, telur hins vegar að hægt sé að tryggja áframhaldandi stuðning við landbúnað innan ramma ESB og að neytendur myndu njóta góðs af lægra matvælaverði.
Umræða um Evrópusambandið hefur færst í aukana eftir að ákveðið var að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna. Í samtali við Útvarp Bændablaðsins ræddu þau Guðrún Hafsteinsdóttir, Pawel Bartoszek og Þórarinn Ingi Pétursson hvaða áhrif aðild gæti haft á íslenskan landbúnað, fæðuöryggi og byggð í landinu.
Bíður eftir niðurstöðu nefndar Bændasamtakanna
Þórarinn Ingi segir að umræðan hafi oft verið sundurlaus og að mörgum spurningum sé enn ósvarað.
„Mér finnst þetta vera frekar út og suður staðhæfingar fram og til baka,“ segir hann. Hann segist bíða með miklum áhuga eftir niðurstöðum milliþinganefndar Bændasamtakanna sem hafi farið ítarlega yfir áhrif mögulegrar aðildar á landbúnaðinn.
„Það er verulega mörgum spurningum ósvarað,“ segir hann og nefnir sérstaklega áhrif afnáms tollverndar. „Í mínum huga er því svo fljótsvarað að íslenskur landbúnaður lifir það ekki af ef við höfum ekki tollvernd.“
Segir ESB ekki hafa áhuga á að landbúnaður leggist af
Pawel Bartoszek segir umræðuna almennt hafa verið góða og upplýsandi.
„Mér finnst umræðan í rauninni bara hafa verið ágæt og góð það sem af er þessu sumri,“ segir hann. Hann bendir á að Evrópusambandið hafi ítrekað sýnt vilja til að styðja landbúnað og að stór hluti fjárlaga sambandsins fari til þeirra mála.
„Evrópusambandið hefur auðvitað ekki áhuga á því að landbúnaður í einhverju einu aðildarríki leggist af,“ segir Pawel. Hann telur mögulegt að Ísland gæti fengið sértækan stuðning vegna erfiðra ræktunarskilyrða, með svipuðum hætti og Finnland og Svíþjóð hafa notið.
„Landbúnaður yrði ekki svipur hjá sjón“
Guðrún Hafsteinsdóttir segist hins vegar telja að afleiðingarnar yrðu miklar.
„Ég held að full aðild að Evrópusambandinu myndi hafa gríðarlega alvarlegar afleiðingar fyrir bændur á Íslandi og íslenskan landbúnað,“ segir hún. Að hennar mati myndi íslenskur landbúnaður ekki standast samkeppni við framleiðendur á meginlandi Evrópu.
„Ég er meira að segja svo svartsýn að ég held að framleiðsla á íslenskum landbúnaðarvörum muni að mestu leyti leggjast af.“ Hún bendir á að íslenskir bændur búi við stutt vaxtarskeið, kalda veðráttu og mikinn launakostnað.
„Það er ósanngjarnt að gera þá kröfu hér til íslenskra bænda að þeir keppi algjörlega á samkeppnisgrunni við bændur í Evrópu.“
Deilt um reynslu Finna og Svía
Mikil umræða spannst um reynslu Finna og Svía eftir inngöngu þeirra í Evrópusambandið.
Þórarinn Ingi bendir á að Finnar hafi fengið heimild til að styðja við landbúnað norðan 62. breiddargráðu en jafnframt þurft að taka upp sameiginlega landbúnaðarstefnu ESB að fullu.
Hann segir afurðaverð til bænda hafa lækkað verulega eftir inngönguna.
„Við vitum það að tollverndin fer út ef við verðum aðilar að Evrópusambandinu og það er alveg ljóst að íslenskur landbúnaður getur ekki keppt á þeim grunni sem Danir, Þjóðverjar og Frakkar eru að spila á.“
Pawel leggur hins vegar áherslu á að neytendur hafi notið góðs af breytingunum.
„Samkvæmt skýrslu Hagfræðistofnunar lækkaði verð á matvöru til neytenda um 25 til 30 prósent þegar Svíar og Finnar gengu í Evrópusambandið,“ segir hann.
Guðrún segir hins vegar að slíkar staðhæfingar gefi ekki rétta mynd.
„Þú getur ekki lofað þjóðinni því að matvælaverð muni lækka hér um 25 prósent,“ segir hún og bendir á að verð ráðist af fjölmörgum þáttum, meðal annars launum, orkuverði, flutningum og öðrum rekstrarkostnaði.
Fæðuöryggi og þjóðaröryggi
Guðrún lagði mikla áherslu á tengsl landbúnaðar við fæðuöryggi.
„Fæðuöryggi er hluti af þjóðaröryggi,“ segir hún. Hún bendir á að íslenskur landbúnaður sjái landsmönnum fyrir langstærstum hluta mjólkurvara, eggja og kjöts.
„Við erum ekki að tala um eitthvert jaðarfyrirbæri heldur raunverulegan grunn að daglegu fæðuöryggi landsmanna.“
Þórarinn Ingi tekur undir það og segir að landbúnaður verði að skoðast sem ein heild.
„Við verðum alltaf að tala um landbúnaðinn í heild, ekki taka hverja búgrein út af fyrir sig,“ segir hann.
Að hans mati myndu breytingar í einni grein hafa áhrif á aðrar greinar og á þjónustuna í kringum landbúnaðinn.
Lifandi dýr og búfjárstofnar
Eitt af þeim atriðum sem Þórarinn Ingi telur lítið hafa verið rætt er flutningur lifandi dýra milli landa.
„Við þekkjum alveg þá sérstöðu sem íslenskir búfjárstofnar hafa hér á landi,“ segir hann. Hann kveðst ekki hafa séð neinar varanlegar undanþágur innan ESB sem myndu tryggja áframhaldandi bann við slíkum flutningum.
Pawel segir hins vegar að það sé skýrt markmið þeirra sem styðja viðræðurnar að viðhalda banninu.
„Við erum alveg skýr í okkar meirihlutaáliti að það er markmið hjá okkur að viðhalda banni á flutningi á lifandi dýrum,“ segir hann.
Verður þjóðin að fá að taka afstöðu?
Aðspurð hvort ekki þurfi að útkljá Evrópusambandsmál meðal þjóðarinnar með því að taka upp aðildarviðræður aftur segir Guðrún að þjóðin muni taka afstöðu í komandi þjóðaratkvæðagreiðslu.
Hún telur hins vegar að margt liggi þegar fyrir.
„Við vitum nákvæmlega hvað er í boði,“ segir hún og bætir við að ekkert ríki hafi fengið varanlegar undanþágur frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu eða sjávarútvegsstefnu ESB.
Pawel telur aftur á móti að endanleg svör fáist ekki nema með því að ljúka viðræðum. „Við fáum auðvitað ekkert að sjá hvað er í boði nema við klárum aðildarviðræðurnar,“ segir hann.
Þar með stendur áfram eftir sú grundvallarspurning sem mótaði umræðuna frá upphafi: Hvort ávinningur af hugsanlegri aðild vegi upp á móti þeim breytingum sem hún myndi hafa á íslenskan landbúnað og þær byggðir sem á honum byggja.
