Norðurslóðir hitna hraðast

Evrópa er sú heimsálfa sem hitnar hraðast og hitabylgjur teygja sig úr Miðjarðarhafinu til norðurslóða.

Ný skýrsla segir hitastig í yfirborði sjávar aldrei hafa verið hærra, gróðurelda skæðari og vatnsmagn áa minna. Hitastig hefur hækkað mest á norðurslóðum á undanförnum 30 árum og met voru slegin í hitabylgjum á landi og sjó.

Hitastig yfir meðallagi í nær allri Evrópu

Köldustu svæði Evrópu hitna mest og þeirra á meðal norðurslóðir og alparnir á meginlandinu þar sem snjór og ís leika lykilhlutverk í að hægja á loftslagsbreytingum með því að endurvarpa geislum sólar frá jörðinni.

Hitastig hefur hækkað um 0,75°C á norðurslóðum á hverjum áratug undanfarinna 30 ára. Til samanburðar hefur hitastig í Evrópu hækkað um 0,56°C og á heimsvísu 0,27°C á áratug undanfarna þrjá áratugi.

Á 95% landsvæða Evrópu mældist hitastig yfir meðallagi á árinu 2025 og endurteknar hitabylgjur sem náðu methæðum mældust allt frá Miðjarðarhafinu og til norðurheimskautsins. Sem dæmi mældist hiti í Frosta í Noregi, skammt frá Þrándheimi 34,9°C í júlí.

Svæði þar sem frost mælist á vetrardögum minnkar og lágmarkshitastig var yfir meðallagi stærstan hluta ársins.

Þetta kemur fram í skýrslu Alþjóðaveðurfræðistofnunarinnar (WMO) og Evrópsku miðstöðvarinnar fyrir meðallangtíma veðurspár (ECMWF) um stöðu loftslagsmála í Evrópu á árinu 2025, sem kom út í lok apríl. ECMWF er sjálfstæð rannsóknarstofnun studd af mörgum Evrópuþjóðum og talin gefa út áreiðanlegustu veðurspálíkön heims.

„Árið 2025 urðu verstu hitabylgjur sem mælst hafa sunnan norðurslóða í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi, þar sem hiti mældist yfir 30°C 21 dag í röð. Skýrslan frá 2025 býður upp á skýra og nothæfa innsýn til að styðja við stefnumótun og hjálpa almenningi að skilja betur breytingar á loftslaginu sem við búum við,“ segir Florian Pappenberger, forstjóri ECMWF.

Hlýnandi yfirborð sjávar

Hitastig yfirborðs sjávar í Evrópu hefur aldrei verið hærra, fjórða árið í röð, segir í skýrslunni, sem sameinar vinnu um 100 vísindamanna og stofnana og veitir ítarlegt yfirlit yfir helstu breytingar á loftslagsvísum fyrir Evrópu, hraðast hlýnandi heimsálfuna, þar á meðal köld svæði, vistkerfi sjávar, ár og vötn, hættu á skógareldum og fleira.

Höf heimsins geyma um 90% af umframhita sem losun gróðurhúsalofttegunda af mannvöldum veldur. Hlýnun sjávar hefur neikvæð áhrif á líffræðilegan fjölbreytileika og búsvæði í sjónum. Hitabylgjur sjávar voru útbreiddar árið 2025 og höfðu áhrif á 86% af hafsvæðum Evrópu. Þær voru einnig öflugri og á 36% svæða voru aðstæður metnar „alvarlegar“ eða „öfgakenndar“, sem er hæsta hlutfall sem skráð hefur verið.

„Sameiginlegt átak okkar til að framleiða European State of the Climate, endurspeglar hvernig loftslagsbreytingar hafa áhrif á líffræðilegan fjölbreytileika og djörf verkefni sem evrópskir stjórnmálamenn hafa gripið til til að vernda hann og endurheimta,“ segir Celeste Saulo, aðalritari Alþjóða veðurfræðistofnunarinnar.

Eldar brenna og jöklar bráðna

Aldrei hafa jafnstór landsvæði orðið eldum að bráð og árið 2025 á sama tíma og vatnsstraumur í 70% áa mældist undir meðallagi yfir árið. Árið 2025 var eitt þriggja þurrustu ára frá 1992 með tilliti til jarðvegsraka.

Heit og þurr veðurskilyrði höfðu áhrif á að mestu gróðureldar til þessa geisuðu í Evrópu. 1,034,550 hektarar brunnu á árinu, landsvæði stærra en Kýpur. Miklir skógareldar geisuðu á Spáni, Bretlandi, Hollandi og Þýskalandi auk Kýpur.

Jöklar á Íslandi hafa aðeins einu sinni áður minnkað jafnmikið á einu ári og Grænlandsísinn minnkaði um 139 milljarða tonna, magn sem svipar til alls íss sem fyrirfinnst í jöklum alpanna á meginlandinu.

Dušan Chrenek er aðalráðgjafi Digital Green Transition hjá DG Clima og segir um niðurstöðurnar að skýrslan veiti sannfærandi sönnunargögn um djúpstæð áhrif loftslagsbreytinga á lífríki og efnahagslíf. „Skýrslan er skýr áminning um að við verðum að halda áfram og flýta fyrir bæði aðlögunar- og mótvægisaðgerðum.“