Norðmenn geti ekki reitt sig eingöngu á fisk

Þrátt fyrir að Noregur sé ein stærsta fiskveiðiþjóð heims er þjóðin ekki í þeirri stöðu að geta einfaldlega reitt sig á fisk ef alvarleg kreppa eða átök skapast. Þetta skrifa Nils Gunnar Kvamsø, forstjóri norsku hafrannsóknastofnunarinnar, og Cecilie Hansen, vísindamaður við sömu stofnun, í grein í Bergenske Tidende.

Þau benda á að norskt fæðu- og orkuöryggi einkennist af ýmsum mótsögnum. Meirihluti fiskafla landsins er fluttur úr landi, á meðan yfir helmingur þess matar sem Norðmenn neyta er innfluttur. Þrátt fyrir mikla olíuvinnslu hefur landið aðeins eina olíuhreinsunarstöð og er háð innflutningi eldsneytis. Markviss árás gæti lamað hreinsunarstöðina og við eldsneytisskort yrðu hernaðarlegum þörfum forgangsraðað fram yfir aðra starfsemi, svo sem fiskveiðar.

Höfundarnir minna jafnframt á að þótt Noregur sé leiðandi á heimsvísu í fiskeldi sé megnið af fóðurefnum innflutt. Nauðsynleg næringarefni í eldislax koma meðal annars frá Kína. Það þurfi því ekki mikið til að rjúfa aðfangakeðjur sem hefði alvarlegar afleiðingar í kreppu.

Heildarviðbúnaður nauðsynlegur

Kvamsø og Hansen leggja áherslu á að viðnámsþróttur samfélagsins í kreppu eða stríði snúist ekki einungis um hernaðarlegan viðbúnað. Hann byggist einnig á getu borgaralegs samfélags til að styðja herinn, halda uppi samfélagslegum grunnstoðum og tryggja aðgengi að vatni, lyfjum og mat. Um sé að ræða heildarviðbúnað.

Þau segja að kalt stríð eða jafnvel vopnuð átök í Noregi eða nærliggjandi hafsvæðum séu ekki lengur óraunhæfar sviðsmyndir. Öryggispólitísk staða landsins sé ófyrirsjáanlegri en lengi hafi verið og því þurfi áætlun um sjálfsafla sem taki mið af því hvernig átök og kreppur geta haft áhrif á hafsvæði landsins og aðgang að mat úr sjó.

Áhrif stríðs á vistkerfi Barentshafs

Haffræðingar og varnarfræðingar hafa metið svæðisbundin áhrif kalds stríðs eða vopnaðra átaka á vistkerfi Barentshafs. Þar eru meðal mikilvægustu fiskistofna heims og bæði Norðmenn og Rússar hafa stundað veiðar þar í um þúsund ár.

Greiningarnar sýna ákveðna mótsögn. Fyrir líf í sjónum gæti heitt stríð reynst skárra en kalt stríð, að því gefnu að ekki fylgi umfangsmikil mengun á borð við geislun eða olíuleka. Í vopnuðum átökum myndi aukin hernaðarstarfsemi leiða til þess að borgaraleg umferð á hafi dregst verulega saman. Veiðar myndu minnka, olíu- og gasvinnsla dragast saman, ferðamenn hyrfu og siglingar minnkuðu. Í reynd yrði stór hluti Barentshafs að eins konar óviljandi friðlýstu hafsvæði. Höfundarnir vísa til reynslu seinni heimsstyrjaldar, þegar fimm ár án fiskveiða leiddu til verulegrar uppbyggingar fiskistofna.

Kalt stríð verri kostur fyrir hafið

Við kalt stríð, þar sem samkeppni eykst án vopnaðra átaka, verði staðan hins vegar allt önnur. Þá verði sókn í auðlindir tekin fram yfir umhverfisvernd, samvinnu um kvóta og sjálfbæra nýtingu. Veiddar yrðu fleiri tegundir, lægra í fæðukeðjunni, og sótt í ný svæði þegar ís hopar. Hafsbotnsnám, aukin orkuvinnsla og áhersla á olíu- og gasleit fylgi í kjölfarið.

Höfundarnir segja slíka þróun hafa alvarlegar afleiðingar fyrir vistkerfið. Í slíku ástandi hugsi hver um sitt og hagsmunir heildarinnar víki. Því sé mikilvægt að horfa út fyrir eigin hagsmuni við skipulagningu og undirbúning fyrir mismunandi sviðsmyndir.

Að þeirra mati muni góð stjórnun strand- og hafsvæða og heilbrigð, sjálfbær vistkerfi alltaf þjóna landinu, líka í kreppu. Það geti komið að því að matur skipti öllu og þá sé mikilvægt að eiga vel búið matarforðabúr rétt fyrir utan bryggjukantinn.